قوانین حضانت فرزند در ایران
قوانین حضانت فرزند در ایران:
سن بلوغ:
سن بلوغ برای دختران ۹ سال تمام قمری و برای پسران ۱۵ سال تمام قمری است.
(توجه: سال قمری با سال شمسی ۱۰ روز و ۲۱ ساعت اختلاف دارد(.
حضانت فرزندان قبل از 7سالگی:
طبق ماده1169 قانون مدنی، حضانت فرزندان (چه پسر وچه دختر) تا سن ۷ سالگی با مادر است.
شرایط سلب حضانت فرزند از مادر:
- مبتلا شدن مادربه جنون
- در صورت ازدواج کردن مادر
حضانت فرزند از 7 سالگی تا سن بلوغ طفل(دختران ۹ سال تمام قمری و برای
پسران ۱۵ سال تمام قمری):
حضانت فرزندان پسر یا دختر در این مقطع سنی، به پدر منتقل میشود.
نکته:در جمیع موارد حضانت فرزند، چنانچه در اثر عدم مواظبت یا فساد اخلاقی پدر یا
مادری که حضانت طفل به عهده اوست، صحت جسمانی یا تربیت اخلاقی فرزند در معرض
خطر باشد ، دادگاه می تواند تحت شرایطی حضانت را به دیگری بسپارد .
حضانت فرزندان پس از سن بلوغ دختران ۹ سال تمام قمری و برای پسران ۱۵ سال تمام
قمری):
فرزندان پسر یا دختر پس ازرسیدن به سن بلوغ،خود شخصا میتوانند تصمیم بگیرند که با کدام یک از والدین
زندگی کنند.
حضانت فرزندان در صورت فوت یا جنون یکی از والدین:
در صورت فوت یکی از والدین، حضانت به طور خودکار به والد دیگر که زنده است، منتقل میشود.
بعد از فوت مادر، حق حضانت با پدر طفل است و همچنین بعد از فوت پدر، حضانت فرزند با مادر
وی است،حتی اگر پدر، قبل از فوت، برای فرزند، قیم مشخص نموده باشد.
نکته: چنانچه جنون پدر یا مادری که حضانت فرزند به عهده اوست،از نوع
جنون ادواری باشد که پس از گذشت مدتی بهبودی حاصل میشود در چنین
حالتی با وجود عدم تعیین تکلیف صریح قانونگذار،می توان به استناد منابع
معتبر فقهی می توان گفت، با از بین رفتن جنون ورفع آن،حضانت طفل
مجددا به همان فرد برمی گردد.
حضانت فرزندان در صورت فوت والدین(هردو):
حضانت فرزند بعد از فوت هر دو والدین، در درجه اول، با جد پدری او، خواهد بود.
حضانت فرزندان در صورت استنکاف والدین از نگهداری فرزندان:
طبق ماده 1168 قانون مدنی :
نگهداری از فرزندان هم حق و هم تکلیف ابوین میباشد. بنابراین باتوجه به ماده مارالذکر نمیتوان حق نگهداری و
تربیت فرزند را بدون دلیل موجه و حکم دادگاه از پدر و یا مادر گرفت و یا از ایشان سلب نمود.
هیچ کدام از والدین نمی توانند از این تکلیف خود سر باز بزنند و در صورتی که از انجام این تکلیف خودداری
نمایند ، دادگاه باید نگاهداری طفل را به هر یک از ابوین که حضانت به عهده او است الزام کند و در صورتی
که الزام ممکن یا موثر نباشد حضانت را به خرج پدر و هرگاه پدر فوت شده باشد به خرج مادر تامین کند.
حضانت فرزندان در صورت وقوع طلاق یا جدا زندگی کردن والدین و
اختلاف آنها در حضانت:
حضانت فرزندان طلاق، تا سن هفت سالگی اولویت با مادر است ولی پس از 7سالگی حضانت با
پدر است .
پس از هفت سالگی در صورت حدوث اختلاف ، حضانت طفل با رعایت مصلحت کودک به
تشخیص دادگاه خواهد بود.
در صورتی که به علت طلاق یا به هر جهت دیگر ابوین طفل در یک منزل سکونت نداشته باشند هر یک از
ابوین که طفل تحت حضانت او نمیباشد حق ملاقات طفل خود را دارد.
چنانچه یکی از والدین صلاحیت نگهداری و تربیت فرزندان را نداشته باشد و یا اینکه یکی از
والدین به نحوه نگهداری فرزند توسط طرف دیگر اعتراض موجه نماید، امکان تغییر صاحب
حضانت وجود دارد حتی اگر اولویت با آن پدر یا مادر ناصالح باشد.
حق ملاقات فرزند در صورت وقوع طلاق یا جدا زندگی کردن والدین و
اختلاف آنها در حضانت:
در قسمتی از ماده 29 قانون حمایت خانواده بیان گردیده که دادگاه بایستی ضمن رای
خود با توجه به وابستگی عاطفی و مصلحت طفل، ترتیب، زمان و مکان ملاقات وی با
پدر و مادر و سایر بستگان را تعیین نماید.
بنابراین دادگاه بایستی ضمن صدور حکم در خصوص حضانت و حق ملاقات نیز
تعیین تکلیف نماید. از طرف دیگر از آن جایی که در بحث حضانت فرزندان، مهمترین
نکته مصلحت فرزند میباشد، قانون جدید حمایت خانواده با توجه به ماده مارالذکر، به
دادگاه اجازه بازنگری در تصمیم خود در رابطه با حضانت را میدهد.
ماده 41 قانون حمایت خانواده تا جایی مصلحت طفل را مهم دانسته که بیان میدارد دادگاه میتواند در
موارد زیر در خصوص اموری از قبیل واگذاری امر حضانت به دیگری یا تعیین شخص ناظر
با پیش بینی حدود نظارت وی، با رعایت مصلحت طفل، تصمیم مقتضی اتخاذ نماید.
1-هرگاه دادگاه تشخیص دهد توافقات راجع به ملاقات، حضانت، نگهداری و سایر امور مربوط به طفل
برخلاف مصلحت او میباشد.
2-هر زمان دادگاه تشخیص دهد که مسئول حضانت کودک از انجام تکالیف مقرر خودداری مینماید.
3-چنانچه دادگاه تشخیص دهد که مسئول حضانت طفل مانع ملاقات طفل تحت حضانت با اشخاص ذیحق
میشود.
نفقه فرزندان در صورت طلاق یا جدا زندگی کردن والدین:
مطابق ماده 6 قانون حمایت خانواده، مادر یا هر شخصی که حضانت طفل را به اقتضاء ضرورت
برعهده دارد، حق اقامه دعوی برای مطالبه نفقه طفل را نیز دارا میباشد. البته توجه داشته باشید
که در این موارد، دادگاه میبایست در ابتدا ادعای ضرورت را بررسی نماید.
شخصی که حضانت فرزند را بر عهده دارد، الزاما همان کسی نیست که تکلیف پرداخت نفقه کودک را عهده
دار است. به عنوان مثال ممکن است حضانت به عهده مادر بوده اما پدر نفقه فرزند را پرداخت نماید. در این
صورت مادر میتواند بر علیه پدر دعوی نفقه را اقامه کند.
بطور کلی طبق ماده1199 قانون مدنی، نفقه فرزندان بر عهده پدر است و پس از فوت پدر و یا عدم قدرت
او به انفاق، این تکلیف بر عهده اجداد پدری با رعایت الاقرب فالاقرب میباشد.
همچنین در صورت نبودن پدر و اجداد پدری و یا عدم قدرت آنها، نفقه بر عهده مادر خواهد بود. هرگاه مادر نیز
زنده نباشد و یا قادر به انفاق نباشد، انفاق فرزندان با رعایت الاقرب فالاقرب بر عهده اجداد و جدات مادری و
جدات پدری واجب النفقه میباشد و چنانچه چند نفر از اجداد و جدات مزبور از حیث درجه اقربیت مساوی
باشند نفقه را میبایست به حصه متساوی تادیه نمایند.
پس مکلفین به پرداخت نفقه فرزند به ترتیب عبارتند از:
1-پدر
2-اجداد پدری با رعایت الاقرب فالاقرب (در صورت فوت پدر)
- مادر ( در صورت نبودن پدر و اجداد پدری و یا عدم قدرت آنها)
- اجداد و جدات مادری و جدات پدری واجب النفقه با رعایت الاقرب فالاقرب ( در صورت فوت مادر یا عدم قدرت او بر انفاق)
حضانت فرزندان در صورت عدم مواظبت یا انحطاط اخلاقی پدر یا مادرو خوف
اضرار به طفل :
در صورت وجود وحصول موارد ذیل ،دادگاه میتواند به تقاضای اقربای طفل یا به
تقاضای قیم او یا به تقاضای رئیس حوزه قضایی، هر تصمیمی را که برای حضانت طفل مقتضی بداند،
اتخاذ کند:
1-اعتیاد زیان آور به الکل، مواد مخدر و قمار.
2- اشتهار به فساد اخلاق و فحشاء.
3- ابتلا به بیماریهای روانی با تشخیص پزشکی قانونی.
4- سوء استفاده از طفل یا اجبار او به ورود در مشاغل ضد اخلاقی مانند فساد و فحشاء، تکدیگری و قاچاق.
5- تکرار ضرب و جرح خارج از حد متعارف.
6-ازدواج مجدد مادر
نکته: فاسد بودن پدر یا مادر مانع ملاقات فرزند نخواهد شد، زیرا ملاقات فرزند حق فطری و طبیعی پدر و
مادر میباشد.
حق ولایت برطفل (سرپرستی):
تعریف: ولایت قهری، عبارت است از سرپرستی و برخورداری از قدرت تصمیم گیری برای طفل.
ولایت قهری طفل به عهده پدر و جد پدری او است). ماده 1180 قانون مدنی)
در ولایت قهری ،درصورت تعارض پدر و جد پدری،حق تقدم با پدر است.
لازم به ذکر است که ، با محجور شدن ولی قهری ، ولایت او به حالت تعلیق در می آید. لکن با زوال آن
دوباره ولایت پدر یا جد پدری باز می گردد.
کودک غیر رشید( کمتر از 18 سال سن) و مجنون، در صورتی که عدم رشد یا جنون او متصل به صغر باشد،
تحت ولایت پدر و یا جد پدری خود می باشد .
حیطه قلمرو ولی قهری:
در کلیه امور مربوطه به اموال و حقوق مالی وهمچنین اداره امور شخصی و مواظبت از طفل (مولی علیه)،
ولی قهری اختیار تام وتمام دارد.
در هیچ صورتی ،مادر حق ولایت قهری ندارد. ولی می تواند
صرفا در صورتی که از سوی ولی قهری بعنوان وصی منصوب تعیین گردد،ولی خاص
محسوب شود.
