وبلاگ حقوقی عدالت خواهان

خطبه شماره 25

و من خطبه له عليه السلام [6] و قد تواترت عليه الاخبار باستيلاء اصحاب معاويه علي البلاد ، و قدم عليه عاملاه علي اليمن ، و هما عبيد الله بن عباس و سعيد بن نمران لما غلب عليهما بسر بن ابي ارطاه ، فقام عليه السلام علي المنبر ضجرا بتثاقل اصحابه عن الجهاد ، و مخالفتهم له في الراي ، فقال : [7] ما هي الا الکوفه ، اقبضها و ابسطها ، ان لم تکوني الا انت ، [8] تهب اعاصيرک فقبحک الله و تمثل يقول الشاعر : [1] لعمر ابيک الخير يا عمرو انني علي و ضر و من ذا الاناء قليل ثم قال عليه السلام : [2] انبئت بسرا قد اطلع اليمن ، و اني و الله لاظن ان هؤلاء القوم سيدالون منکم [3] ] باجتماعهم علي باطلهم ، و تفرقکم عن حقکم ، [4] و بمعصيتکم امامکم في الحق و طاعتهم امامهم في الباطل ، [5] و بادائهم الامانه الي صاحبهم و خيانتکم و بصلاحهم في بلادهم و فسادکم [6] فلو ائتمنت احدکم علي قعب لخشيت ان يذهب بعلاقته [7] اللهم اني قد مللتهم و ملوني ، و سئمتهم و سئموني فابدلني بهم خيرا منهم ، [8] و ابدلهم بي شرا مني ، اللهم مث قلوبهم کما يماث الملح في الماء ، [9] اما و الله لوددت ان لي بکم الف فارس من بني فراس بن غنم [10] هنالک ، لو دعوت ، اتاک منهم فوارس مثل ارميه الحميم [11] ثم نزل عليه السلام من المنبر [12] قال سيد الشريف : اقول : الارميه جمع رمي و هو السحاب ، و الحميم ها هنا : وقت الصيف ، و انما خص الشاعر سحاب الصيف بالذکر لانه اشد جفولا ، و اسرع خفوفا ، لانه لا ماء فيه ، و انما يکون السحاب ثقيل السير لامتلائه بالماء ، و ذلک لا يکون في الاکثر الا زمان الشتاء ، و انما اراد الشاعر و صفهم بالسرعه اذا دعوا ، و الاغاثه اذا استغيثوا ، و الدليل علي ذلک قوله : [[ هنالک ، لو دعوت ، اتاک منهم ] ]

ترجمه

[6] هنگامي که اخبار متواتري به امام ( ع ) رسيد که اصحاب معاويه برپاره اي از بلاد استيلا يافته اند و عبدالله بن عباس و سعيدبن نمران فرمانداران امام در يمن پس از شکست از بسربن ابي ارطاه به نزد امام برگشتند امام ( ع ) براي توبيخ اصحابش به خاطر کندي در جهاد و مخالفت با دستورات به منبر رفت و سخنان ذيل را ايراد فرمود : [7] [ در حقيقت با اين روشي که شما در پيش گرفته ايد ] غير از کوفه در دست من نيست که آن را بگشايم يا ببندم اما اي کوفه اگر تنها تو [ سرمايه من در برابر دشمن ] باشي [8] آنهم با اين همه طوفانها چهره ات زشت باد [ و مي خواهم که نباشي ] پس از آن به قول شاعر متمثل شد : [ که تقريبا فارسي آن چنين مي شود : ] [1] به جان پدرت سوگند اي عمرو که سهم اندکي از پيمانه و طرف دارم [2] سپس فرمود : به من خبر رسيده که بسر بر يمن تسلط يافته سوگند بخدا مي دانستم اينها بزودي بر شما مسلط خواهندشد [3] زيرا آنان در ياري از باطلشان متحدند و شما در راه حق متفرقيد [4] شما به نافرماني از پيشواي خود در مسير حق برخاسته ايد ولي آنها در باطل خود از پيشواي خويش اطاعت مي کنند [5] آنها نسبت به رهبر خود اداي امانت مي کنند و شما خيانت ،آنها در شهرهاي خود به اصلاح مشغولند و شما به فساد . [6] اگر من قدحي را به عنوان امانت به يکي از شما بسپارم از آن بيم دارم که بند آن را بدزدد . [7] بارالها [ از بس نصيحت کردم و اندرز دادم ] آنها را خسته و ناراحت ساختم و آنها نيز مرا خسته کردند من آنها را ملول و آنها مرا ملول ساختند به جاي آنان افرادي بهتر به من مرحمت کن [8] و به جاي من بدتر از من بر سر آنها مسلط نما . خداوندا دلهاي آنها را آب کن همانطور که نمک در آب حل مي شود [9] آگاه باشيد بخدا سوگند دوست داشتم به جاي شما هزار سوار از بني فراس بن غنم داشته باشم [ تا با کمک آنها دشمنان را بر سر جاي خود مي نشاندم آنها چنانند که شاعر گفته ] : [10] چون آن ابر سريع السير کم آب پي دشمن کشي بي صبر و بي تاب [11] سپس از منبر فرود آمد . [12] سيدرضي مي گويد : ارميه جمع رمي به معني ابر است و حميم به معني فصل گرما و تابستان مي باشد و اينکه شاعر آنها را به ابرهاي تابستان تشبيه کرده براي اين است که آنها سبکبارتر و سريعترند زيرا در آنها آب کم است و ابرهاي سنگين به خاطر تراکم بخار و پر آب بودنشان به کندي حرکت مي کنند و اين اکثر در زمستان يافت مي شود شاعر خواسته است با اين تشبيه سرعت آنها را در هنگام مبارزه و کمک آنها را به هنگام استمداد منعکس سازد

خطبه شماره 26

و من خطبه له عليه السلام [1] و فيها يصف العرب قبل البعثه ثم يصف حاله قبل البيعه له العرب قبل البعثه [2] ان الله بعث محمدا صلي الله عليه و آله و سلم نذيرا للعاملين ، [3] و امينا علي التنزيل ، و انتم معشر العرب علي شر دين ، و في شر دار ، [4] منيخون بين حجاره خشن ، و حيات صم ، تشربون الکدر [5] و تاکلون الجشب و تسفکون دماءکم ، و تقطعون ارحامکم [6] الاصنام فيکم منصوبه ، و الاثام بکم معصوبه [7] و منها صفته قبل البيعه له [8] فنظرت فاذا ليس لي معين الا اهل بيتي ، فضننت بهم عن الموت ، [9] و اغضيت علي القذي ، و شربت علي الشجا ، [10] و صبرت علي اخذ الکظم ، و علي امر من طعم العلقم [11] و منها : و لم يبايع حتي شرط ان يؤتيه علي البيعه ثمنا ، [12] فلا ظفرت يد البائع ، و خزيت امانه المبتاع ، فخذوا للحرب اهبتها ، [13] و اعدوا لها عدتها ، فقد شب لظاها ، و علا سناها . [14] واستشعروا الصبر ، فانه ادعي الي النصر

ترجمه

[1][ يکي از خطبه هائي است که امام ( ع ) ايراد فرموده است ] و درمورد اعراب پيش از بعثت پيامبر سخن مي گويد بت پرستي شيوه و آئين شما بود : [2] خداوند پيغمبر ( ص ) را به رسالت مبعوث ساخت که جهانيان را بيم دهد [3] و امين آيات وي باشد در حاليکه شما ملت عرب بدترين دين و آئين را داشتيد و در بدترين سرزمينها زندگي مي نموديد [4] در ميان سنگهاي خشن و مارهائي که فاقد شنوائي بودند [ و به همين جهت از هيچ چيز نمي ترسيدند ] آبهاي آلوده را مي نوشيديد [5] و غذاهاي ناگوار را مي خورديد خون يکديگر را مي ريختيد و پيوند خويشاوندي را قطع مي نموديد [6] بتها در ميان شما بر پا بود [ و پرستش بت شيوه و آئين شما ] و گناهان سراسر وجود شما را فراگرفته بود . [7] و قسمتي از اين خطبه است [ که امام ( ع ) درباره تنهائي خويش براي گرفتن حق خود فرموده است ] [8] نگاه کردم و ديدم [ براي گرفتن حق خود ] ياوري جز خاندان خويش ندارم به مرگ آنان راضي نشدم [9] چشمهاي پر از خاشاک را فروبستم و با همان گلوئي که گويا استخواني در آن گير کرده بود [ جرعه حوادث ] را نوشيدم [10] با اينکه تحمل در برابر گرفتگي راه گلو و نوشيدن جرعه اي که تلخ تر از حنظل است کار طاقت فرسائي بود شکيبائي کردم [11] قسمت ديگري از اين خطبه است که در آن اشاره به زندگي ننگين عمروعاص مي فرمايد : او [ با معاويه ] بيعت نکرد مگر اينکه بر او شرط کرد که در برابر آن بهائي دريافت دارد [12] در اين معامله شوم دست فروشنده هيچگاه به پيروزي نرسد و سرمايه خريدار به رسوائي کشد [ اکنون که آنها روي بلاد مسلمين و حکومت مسلمانان اين چنين بي رحمانه معامله مي کنند ] شما آماده پيکار شويد [13] و ساز و برگ آن را فراهم سازيد که آتش آن زبانه کشيده و شعله هاي آن بالا گرفته است [14] صبر و استقامت را شعار خويش سازيد که نصرت و پيروزي را به سوي شما فرامي خواند

خطبه شماره 27

و من خطبه له عليه السلام [1] و قد قالها يستنهض بها الناس حين ورد خبر غزو الانبار بجيش معاويه فلم ينهضوا و فيها يذکر فضل الجهاد ، و يستنهض الناس ، و يذکر علمه بالحرب ، و يلقي عليهم التبعه لعدم طاعته فضل الجهاد [2] اما بعد ، فان الجهاد باب من ابواب الجنه ، فتحه الله لخاصه اوليائه ، [3] و هو لباس التقوي ، و درع الله الحصينه ، و جنته الوثيقه [4] فمن ترکه رغبه عنه البسه الله ثوب الذل ، و شمله البلاء ، [5] وديث بالصغار و القماءه ، و ضرب علي قلبه بالاسهاب [6] و اديل الحق منه بتضييع الجهاد ، و سيم الخسف ، و منع النصف استنهاض الناس [7] الا و اني قد دعوتکم الي قتال هؤلاء القوم ليلا و نهارا ، و سرا و اعلانا [8] و قلت لکم : اغزوهم قبل ان يغزوکم ، فوالله ما عزي قوم قط في عقر دارهم الا ذلوا [9] فتواکلتم و تخاذلتم حتي شنت عليکم الغارات ، [10] و ملکت عليکم الاوطان و هذا اخو غامد و قد وردت خيله الانبار ، [11] و قد قتل حسان بن حسان البکري ، و ازال خيلکم عن مسالحها ، [12] و لقد بلغني ان الرجل منهم کان يدخل علي المراه المسلمه ، و الاخري المعاهده ، [13] فينتزع حجلها و قلبها و قلائدها ورعثها ، [1] ما تمتنع منه الا بالاسترجاع و الاسترحام [2] ثم انصرفوا وافرين ما نال رجلا منهم کلم ، و لا اريق لهم دم ، [3] فلو ان امرا مسلما مات من بعد هذا اسفا ما کان به ملوما ، [4] بل کان به عندي جديرا، فيا عجبا عجبا و الله يميت القلب [5] و يجلب الهم من اجتماع هؤلاء القوم علي باطلهم ، و تفرقکم عن حقکم [6] فقبحا لکم و ترحا ، حين صرتم غرضا يرمي : يغار عليکم و لا تغيرون ، [7] و تغزون و لا تغزون ، و يعصي الله و ترضون [8] فاذا امرتکم بالسير اليهم في ايام الحر قلتم : هذه حماره القيظ ، [9] امهلنا يسبخ عنا الحر ، و اذا امرتکم بالسير اليهم في الشتاء [10] قلتم : هذه صباره القر ، امهلنا ينسلخ عنا البرد ، [11] کل هذا فرار من الحر و القر ، فاذا کنتم من الحر و القر تفرون [12] فانتم و الله من السيف افر البرم بالناس [13] يا اشباه الرجال و لا رجال حلوم الاطفال ، و عقول ربات الحجال ، [14] لوددت اني لم ارکم و لم اعرفکم معرفه و الله جرت ندما ، و اعقبت سدما [15] قاتلکم الله لقد ملاتم قلبي قيحا ، و شحنتم صدري غيظا ، [16] و جرعتموني نغب التهمام انفاسا ، [17] و افسدتم علي رايي بالعصيان و الخذلان ، حتي لقد قالت قريش : [1] ان ابن ابي طالب رجل شجاع و لکن لا علم له بالحرب [2] لله ابوهم و هل احد منهم اشد لها مراسا و اقدم فيها مقاما مني [3] لقد نهضت فيها و ما بلغت العشرين ، و هانذا قد ذرفت علي الستين [4] و لکن لا راي لمن لا يطاع

ترجمه

[1] خطبه جهاد جهاد زره محکم پروردگار : [2] اما بعد جهاد دري است از درهاي بهشت خداوند آن را به روي دوستان مخصوص خود گشوده است [3] جهاد لباس تقوا زره محکم و سپر مطمئن خداوند است [4] مردمي که از جهاد روي برگردانند خداوند لباس ذلت بر تن آنها مي پوشاند و بلا به آنان هجوم مي آورد [5] حقير و ذليل مي شوند عقل و فهم شان تباه مي گردد [6] و به خاطر تضييع جهاد حق آنها پايمال مي شود و نشانه هاي ذلت در آنها آشکار مي گردد و از عدالت محروم مي شوند . [7] آگاه باشيد من شب و روز پنهان و آشکارا شما را به مبارزه اين جمعيت [ معاويه و پيروانش ] دعوت کردم [8] و گفتم پيش از آنکه با شما بجنگند با آنان نبرد کنيد . بخدا سوگند هر ملتي در درون خانه اش مورد هجوم دشمن قرار گيرد حتما ذليل خواهد شد [ و تنها جمعيتي در نبرد با دشمنان پيروز مي گردند که به استقبال آنها بشتابند ] [9] ولي شما سستي به خرج داديد و دست از ياري برداشتيد تا آنجا که دشمن پي درپي به شما حمله کرد [10] و سرزمين شما را مالک شد . اکنون بشنويد : [ يکي از فرماندهان لشکر غارتگر معاويه ] از بني غامد حمله به [ شهر مرزي ] انبار کرده است [11] و نماينده و فرماندار من حسان بن حسان بکري را کشته و سربازان و مرزبانان شما را ازآن سرزمين بيرون رانده است . [12] به من خبر رسيده که يکي از آنان به خانه زن مسلمان و زن غير مسلماني که در پناه اسلام جان و مالش محفوخ بوده وارد شده [13] و خلخال و دستبند و گردن بند و گوشواره هاي آنها را از تن شان بيرون آورده است 000 [1] در حالي که هيچ وسيله اي براي دفاع جز گريه و التماس کردن نداشته اند [2] آنها با غنيمت فراوان برگشته اند بدون اينکه حتي يک نفر از آنها زخمي گردد و يا قطره اي خون از آنها ريخته شود [3] اگر به خاطر اين حادثه مسلماني از روي تاسف بميرد ملامت نخواهد شد [4] و از نظر من سزاوار و بجا است . اي کاش شما را نمي ديدم شگفتا شگفتا بخدا سوگند اين حقيقت قلب انسان را مي ميراند [5] و غم و اندوه مي آفريند که آنها در مسير باطل خود اين چنين متحدند و شما در راه حق اين چنين پراکنده و متفرق ؟ [6] روي شما زشت باد و همواره غم و غصه قرينتان باد که شما هدف حملات دشمن قرار گرفته ايد پي درپي به شما حمله مي کنند و شما به حمله متقابل دست نمي زنيد . [7] با شما مي جنگند و شما نمي جنگيد اين گونه معصيت خدا مي شود و شما [ با عمل خود ] به آن رضايت مي دهيد . [8] هر گاه در ايام تابستان فرمان حرکت به سوي دشمن دادم [9] گفتيد اندکي ما را مهلت ده تا سوز گرما فرونشيند و اگر در سرماي زمستان اين دستور را به شما دادم [10] گفتيد اکنون هوا فوق العاده سرد است بگذار سوز سرما آرام گيرد [11] همه اين بهانه ها براي فرار از سرما و گرما بود شما که از سرما و گرما [ وحشت داريد ] و فرار مي کنيد [12] بخدا سوگند از شمشير [ دشمن ] بيشتر فرار خواهيد کرد . [13] اي کساني که به مردان مي مانيد ولي مرد نيستيد اي کودک صفتان بي خرد و اي عروسان حجله نشين [ که جز عيش و نوش به چيزي نمي انديشيد ] [14] چقدر دوست داشتم که هرگز شما را نمي ديدم و نمي شناختم همان شناسائي که سرانجام مرا اين چنين ملول و ناراحت ساخت [15] خدا شما را بکشد که اينقدر خون به دل من کرديد و سينه مرا مملو از خشم ساختيد [16] و کاسه هاي غم و اندوه را جرعه جرعه به من نوشانديد [17] با سرپيچي و ياري نکردن نقشه ها و طرحهاي مرا [ براي سرکوبي دشمن و ساختن يک جامعه آباد اسلامي ] تباه کرديد تا آنجا که قريش گفتند [1] پسر ابوطالب مردي است شجاع ولي از فنون جنگ آگاه نيست 000 [2] خدا خبرشان دهد آيا هيچيک از آنها از من باسابقه تر و پيشگامتر در اين ميدانها بوده ؟ [3] من آنروز گام در ميدان نبرد گذاشتم که هنوز بيست سال از عمرم نگذشته بود و هم اکنون از شصت گذشته ام [4] ولي آن کس که فرمانش را اجرا نمي کنند طرح و نقشه اي ندارد [ هر اندازه فکر او بلند و نقشه او دقيق باشد هرگز به جائي نمي رسد ]

خطبه شماره 28

و من خطبه له عليه السلام [5] و هو فصل من الخطبه التي اولها [[ الحمد لله غير مقنوط من رحمته ] ]و فيه احد عشر تنبيها [6] اما بعد ، فان الدنيا ادبرت ، و آذنت بوداع ، [7] و ان الاخره قد اقبلت و اشرف باطلاع ، الا و ان اليوم المضمار ، [8] و غدا السباق ، و السبقه الجنه ، و الغايه النار ، افلا تائب من خطيئته قبل منيته [9] الا عامل لنفسه قبل يوم بؤسه [10] الا و انکم في ايام امل من ورائه اجل ، فمن عمل في ايام امله قبل حضور اجله [11] فقد نفعه عمله ، و لم يضرره اجله و من قصر في ايام امله قبل حضور اجله ، [12] فقد خسر عمله ، و ضره اجله الا فاعملوا في الرغبه کما تعملون في الرهبه ، [13] الا و اني لم ار کالجنه نام طالبها ، [14] و لا کالنار نام هاربها ، الا و انه من لا ينفعه الحق يضره الباطل ، [15] و من لا يستقيم به الهدي ، يجر به الضلال الي الردي [16] الا و انکم قد امرتم بالظعن ، و دللتم علي الزاد ، و ان اخوف ما اخاف عليکم اثنتان : [1] اتباع الهوي ، و طول الامل ، فتزودوا في الدنيا من الدنيا [2] ما تحرزون به انفسکم غدا [3] قال السيد الشريف رضي الله عنه و اقول : انه لو کان کلام ياخذ بالاعناق الي الزهد في الدنيا ، و يضطر الي عمل الاخره لکان هذا الکلام ، و کفي به قاطعا لعلائق الامل ، و قادحا زناد الاتعاخ و الازدجار ، و من اعجبه قوله عليه السلام : [[ الا و ان اليوم المضمار و غدا السباق ، و السبقه الجنه و الغايه النار ] ] فان فيه مع فخامه اللفظ ، و عظم قدر المعني ، و صادق التمثيل ، و واقع التشبيه سرا عجيبا ، و معني لطيفا ، و هو قوله عليه السلام : [[ السبقه النار ] ] کما قال : [[ السبقه الجنه ] ] ، لان الاستباق انما يکون الي امر محبوب ، و غرض مطلوب ، و هذه صفه الجنه و ليس هذا المعني موجودا في النار ] ] نعوذ بالله منها فلم يجز ان يقول :[[ و السبقه النار ] ] بل قال : [[ و الغايه النار ] ] : لان الغايه قد ينتهي اليها من لا يسره الانتهاءاليها ومن يسره ذلک فصلح ان يعبر بها عن الامرين معا فهي في هذا الموضع کالمصير و المال ، قال الله تعالي : [[ قل تمتعوا فان مصيرکم الي النار ] ] و لا يجوز في هذا الموضع ان يقال : سبقتکم بسکون الباء الي النار ، فتامل ذلک ، فباطنه عجيب ، و غوره بعيد لطيف و کذلک اکثر کلامه عليه السلام و في بعض النسخ : و قد جاء في روايه اخري [[ و السبقه الجنه ] ] بضم السين و السبقه عندهم : اسم لما يجعل للسابق اذا سبق من مال او عرض ، و المعنيان متقاربان ، لان ذلک لا يکون جزاء علي فعل الامر المذموم و انما يکون جزاء علي فعل الامر المحمود

ترجمه

[5] امروز روز تمرين و آمادگي است [6] اما بعد دنيا روي بازگردانده ووداع خويش را اعلام داشته است [7] آخرت روي آور شده و طلايه آن آشکار گرديده است آگاه باشيد امروز روز تمرين و آمادگي [8] و فردا روز مسابقه است جائزه برندگان بهشت و سرانجام عقب ماندگان آتش خواهد بود آيا کسي يافت مي شود که پيش از فرارسيدن مرگش از خطاهايش توبه کند ؟ [9] و آيا انساني پيدا مي شود که قبل از رسيدن آن روز عمل نيکي براي خود انجام دهد ؟ [10] آگاه باشيد همه در دوران آرزوئي بسر مي بريد که اجل و مرگ بدنبال دارد با اين حال هر کس پيش از رسيدن اجلش [11] در همان دوران آرزوهايش به عمل پردازد اعمالش به او منفعت مي بخشد و مرگش به او زياني نمي رساند و آن کس که در اين ايام آرزو پيش از فرارسيدن اجل در عمل کوتاهي کند [12] گرفتار خسران شده و فرارسيدن اجل براي وي زيانبخش است . همانطور که به هنگام ترس و ناراحتي براي خدا عمل مي کنيد به هنگام آرامش نيز عمل نمائيد . [13] آگاه باشيد من هرگز چيزي مانند بهشت نديدم که خواستارانش به خواب رفته باشند [14] و نه همانند آتش : که فراريان از آن اين چنين در خواب فرورفته باشند . خوب بدانيد آنها که از حق بهره مند نشوند زيان باطل دامنشان را فراخواهد گرفت [15] و آنکس که هدايت راهنمايش نگردد گمراهي او را به هلاکت مي کشاند . [16] آگاه باشيد فرمان کوچ درباره شما صادر گرديده و به زاد و توشه آخرت راهنمائي شده ايد وحشتاکترين چيزي که بر شما مي ترسم [1] هواپرستي و آرزوهاي دور و دراز است از اين دنيا زاد و توشه اي برگيريد [2] که فردا خود را با آن حفظ کنيد [3] سيدرضي مي فرمايد : اگر سخني باشد که مردم را بسوي زهد بکشاند و به عمل براي آخرت وادار سازد همين سخن است که مي تواند علاقه انسان را از آرزوها قطع کند و جرقه ي بيداري و تنفر از اعمال زشت را در قلب برافروزد و از شگفت آورترين جمله هاي مزبور اين جمله است : الا و ان اليوم المضمار و غدا السباق و السبقه الجنه و الغايه النار آگاه باشيد امروز روز تمرين و آمادگي و فردا روز مسابقه است جائزه برندگان بهشت و سرانجام عقب ماندگي آتش خواهد بود زيرا با اينکه در اين کلام الفاخ بلند و معاني گرانقدر و تميل صحيح و تشبيه واقعي مي باشد سري عجيب و معنائي لطيف در آن نهفته شده و آن جمله و السبقه الجنه و الغايه النار است امام بين اين دو لفظ السبقه و الغايه به خاطر اختلاف معني جدائي افکنده نگفته است السبقه النار چنانکه السبقه الجنه گفته زيرا سبقت جستن در مورد امري دوست داشتني است اين از صفات بهشت است و اين معني در آتش که از آن بخدا پناه مي بريم وجود ندارد : امام جائز ندانسته که بگويد : السبقه النار بلکه فرموده است الغايه النار زيرا مفهوم غايت [ پايان ] مفهوم وسيعي است که در موضوعات مسرت بخش و غير مسرت بخش به کار مي رود و در حقيقت مرادف مصير و مال است [ که به معني سرانجام مي آيد ] چنانکه خداوند مي فرمايد قل تمتعوا فان مصيرکم الي النار : به کافران بگو بهره بگيريد که سرانجام شما به سوي آتش است . در اين خطبه دقت کنيد که باطني شگفت آور و عمقي زياد دارد و چنين است اکثر سخنان امام ( ع ) و در بعضي نسخه هاي اين خطبه چنين آمده است و السبقه الجنه [ به ضم سين که به جائزه اي گفته مي شود که به پيشتازان و برندگان مسابقه داده مي شود خواه وجه نقد باشد يا جنس ديگري و معني هر دو کلمه به هم نزديک است

خطبه شماره 29

و من خطبه له عليه السلام [4] بعد غاره الضحاک بن قيس صاحب معاويه علي الحاج بعد قصه الحکمين وفيها يستنهض اصحابه لما حدث في الاطراف [5] ايها الناس ، المجتمعه ابدانهم ، المختلفه اهواؤهم ، [6] کلامکم يوهي الصم الصلاب ، و فعلکم يطمع فيکم الاعداء [1] تقولون في المجالس : کيت و کيت ، فاذا جاء القتال قلتم : حيدي حياد [2] ما عزت دعوه من دعاکم ، و لا استراح قلب من قاساکم ، [3] اعاليل باضاليل ، و سالتموني التطويل ، دفاع ذي الدين المطول [4] لا يمنع الضيم الذليل و لا يدرک الحق الا بالجد [5] اي دار بعد دارکم تمنعون ، و مع اي امام بعدي تقاتلون ? [6] المغرور والله من غررتموه ومن فاز بکم فقد فاز- والله - بالسهم الاخيب ،[7] ومن رمي بکم فقد رمي بافوق ناصل اصبحت والله لا اصدق قولکم ، [8] و لا اطمع في نصرکم ، و لا اوعد العدو بکم ما بالکم ? [9] ما دواؤکم ? ما طبکم ? القوم رجال امثالکم اقولا بغير علم [10] و غفله من غير ورع و طمعا في غير حق ?

ترجمه

[4] که بعد از حمله ضحاک بن قيس دوست معاويه بر حجاج خانه خدا فرمود :[5] و اي مردمي که بدنهايتان جمع و افکار و خواسته هاي شما پراکنده است [6] سخنان داغ شما سنگهاي سخت را در هم مي شکند ولي اعمال سست شما دشمنانتان را به طمع مي اندازد [1] در مجالس و محافل مي گوئيد : چنين و چنان خواهيم کرد . اما هنگام جنگ فرياد مي زنيد : اي جنگ از ما دور شو [2] آنکس که شما را بخواند فرياد او به جائي نمي رسد و کسي که شما را رها کند قلب او از آزار شما در امان نخواهد بود [3] به عذرهاي گمراه کننده اي متشبث مي شويد همچون بدهکاري که [ با عذرهاي نابجا ] از اداء دين خود سر باز مي زند [ بدانيد ] [4] افراد ضعيف و ناتوان هرگز نمي توانند ظلم را از خود دور کنند و حق جز با تلاش و کوشش بدست نمي آيد [5] شما که از خانه خود دفاع نمي کنيد چگونه مي توانيد از خانه ديگران دفاع کنيد ؟ و با کدام پيشوا و امام پس از من به مبارزه خواهيد رفت ؟ [6] بخدا سوگند فريب خورده واقعي آن کس است که به گفتار شما مغرور شود و اگر پيروزي به وسيله شما به دست آيد پيروزي بي اثري است همانند کسي که در قرعه برگ نابرنده اي نصيب او شود [7] و کسي که بخواهد به وسيله شما تيراندازي کند همچون کسي است که با تيرهاي بي پيکان تير انداخته است سوگند بخدا به آنجا رسيده ام که گفتارتان را تصديق نمي کنم [8] و به ياري شما اميد ندارم و دشمنان را به وسيله شما تهديد نمي کنم چه دردي داريد ؟ [9] دواي شما چيست ؟ طب شما کدام است ؟ آنها هم مرداني همچون شما هستند [ چرا آنها اين همه پايدارند و شما اين قدر سست ؟ ] آيا سزاوار است بگوئيد و عمل نکنيد ؟ [10] و فراموشکاري بدون ورع داشته باشيد [ يعني رهاکردن چيزي نه به خاطر زهد ] و اميد در غير حق بورزيد ؟ نزديک است

خطبه شماره 30

و من کلام له عليه السلام [11] في معني قتل عثمان و هو حکم له علي عثمان و عليه و علي الناس بما فعلوا و براءه له من دمه [12] لو امرت به لکنت قاتلا ، او نهيت عنه لکنت ناصرا ، [13] غير ان من نصره لا يستطيع ان يقول : خذله من انا خير منه ، [14] و من خذله لا يستطيع ان يقول : نصره من هو خير مني و انا جامع لکم امره ، [15] استاثر فاساء الاثره ، و جزعتم فاساتم الجزع ، [16] و لله حکم واقع في المستاثر و الجازع

ترجمه

[11] از سخناني است که امام ( ع ) در مورد قتل عثمان فرموده است [12] اگربه کشتن او فرمان داده بودم قاتل محسوب مي شدم و اگر آنها را بازمي داشتم از ياورانش به شمار مي آمدم [13] اما کسي که او را ياري کرده نمي تواند بگويد از کساني که دست از ياريش برداشتند بهترم [14] و کساني که دست از ياريش برداشتند نمي توانند بگويند ياورانش از ما بهترند من جريان عثمان را برايتان خلاصه مي کنم : [15] استبداد ورزيد چه بد استبدادي و شما ناراحت شديد و از حد گذرانديد [16] و خداوند در اين مورد حکمي دارد که درباره مستبدان و افراط گران جاري مي شود [ و هر کدام به واکنش اعمال نادرست خود گرفتار مي شوند ]

خطبه شماره 31

و من کلامه له عليه السلام [1] لما انفذ عبد الله بن عباس الي الزبير يستفيئه الي طاعته قبل حرب الجمل [2] لا تلقين طلحه ، فانک تلقه تجده کالثور عاقصا قرنه [3] يرکب الصعب و يقول : هو الذلول و لکن الق الزبير ، [4] فانه الين عريکه ، فقل له : يقول لک ابن خالک : عرفتني بالحجاز [5] و انکرتني بالعراق ، فما عدا مما بدا [6] قال السيد الشريف : و هو عليه السلام اول من سمعت منه هذه الکلمه ، اعني : [[ فما عدا مما بدا ] ]

ترجمه

[1] يکي از سخنان امام ( ع ) که در روز جنگ جمل قبل از آغاز جنگ به هنگامي که ابن عباس را به سوي زبير فرستاد و از او دعوت به اطاعت کرد فرموده است . [2] با طلحه ملاقات مکن که اگر ملاقاتش کني وي را همچون گاوي خواهي يافت که شاخهايش اطراف گوشهايش پيچ خورده باشد [3] او بر مرکب سرکش هوا و هوس سوار مي شود و مي گويد : مرکبي رام است . [4] بلکه با زبير ارتباط بگير که نرمتر است به او بگو پسر دائيت مي گويد : در حجاز مرا شناختي [5] و در عراق نشناخته انگاشتي چه شد که از پيمان خود بازگشتي ؟ [6] سيدرضي مي گويد : جمله کوتاه و پرمعناي . فماعدا ممابدا . [ چه شد که از گذشته برگشتي ؟ ] براي نخستين بار از امام شنيده شده است و پيش از او از کسي اين سخن شنيده نشده است .

خطبه شماره 32

و من خطبه له عليه السلام [7] و فيها يصف زمانه بالجور ، و يقسم الناس فيه خمسه اصناف ، ثم يزهدفي الدنيا معني جور الزمان [8] ايها الناس ، انا قد اصبحنا في دهر عنود ، و زمن کنود ، [9] يعد فيه المحسن مسيئا ، و يزداد الظالم فيه عتوا ، لا ننتفع بما علمنا ، [10] و لا نسال عما جهلنا ، و لا نتخوف قارعه حتي تحل بنا اصناف المسيئين [11] و الناس علي اربعه اصناف : منهم من لا يمنعه الفساد في الارض [12] الا مهانه نفسه ، و کلاله حده ، و نضيض وفره ، و منهم المصلت لسيفه ، [1] و المعلن بشره ، و المجلب بخيله و رجله ، قد اشرط نفسه ، [2] و اوبق دينه لحطام ينتهزه ، او مقنب يقوده ، [3] او منبر يفرعه و لبئس المتجر ان تري الدنيا لنفسک ثمنا ، [4] و مما لک عند الله عوضا و منهم من يطلب الدنيا بعمل الاخره ، [5] و لا يطلب الاخره بعمل الدنيا ، قد طامن من شخصه ، و قارب من خطوه ، [6] و شمر من ثوبه ، و زخرف من نفسه للامانه [7] و اتخذ ستر الله ذريعه الي المعصيه و منهم من ابعده عن طلب الملک ضؤوله نفسه [8] و انقطاع سببه ، فقصرته الحال علي حاله ، فتحلي باسم القناعه ، [9] و تزين بلباس اهل الزهاده ، و ليس من ذلک في مراح و لا مغدي [10] الراغبين في الله [11] و بقي رجال غض ابصارهم ذکر المرجع ، و اراق دموعهم خوف المحشر ، [12] فهم بين شريد ناد ، و خائف مقموع ، و ساکت مکعوم ، [13] و داع مخلص ، و ثکلان موجع قد اخملتهم التقيه [14] و شملتهم الذله ، فهم في بحر اجاج افواههم ضامزه ، [15] و قلوبهم قرحه ، قد وعظوا حتي ملوا ،[16] و قهروا حتي ذلوا ، و قتلوا حتي قلوا [1] التزهيد في الدنيا [2] فلتکن الدنيا في اعينکم اصغر من حثاله القرخ ، و قراضه الجلم ، [3] و اتعظوا بمن کان قبلکم ، قبل ان يتعظ بکم من بعدکم ، [4] وارفضوها ذميمه ، فانها قد رفضت من کان اشغف بها منکم [5] قال الشريف رضي الله عنه : اقول : و هذه الخطبه ربما نسبها من لا علم له الي معاويه ، وهي من کلام امير المؤمنين عليه السلام الذي لا يشک فيه ، و اين الذهب من الرغام و اين العذب من الاجاج و قد دل علي ذلک الدليل الخريت و نقده الناقد البصير عمرو بن نحر الجاحظ ، فانه ذکر هذه الخطبه في کتاب [[ البيان و التبيين ] ] و ذکر من نسبها الي معاويه ، ثم تکلم من بعدها بکلام في معناها ، جملته انه قال : و هذا الکلام بکلام علي عليه السلام اشبه ، و بمذهبه في تصنيف الناس ، و في الاخبار عما هم عليه من القهر و الاذلال ، و من التقيه و الخوف ، اليق قال : و متي و جدنا معاويه في حال من الاحوال يسلک في کلامه مسلک الزهاد ، و مذاهب العباد

ترجمه

[7] در اين خطبه از ستمگري زمان اصناف مردم و زهد در دنيا سخن به ميان آمده است زير نقاب آخرت دنيا را مي طلبند [8] اي مردم ما در روزگاري کينه توز و زماني پر کفران واقع شده ايم [9] نيکوکار را بد کردار مي شمارد و بر ستم و سرکشي ظالمان مي افزايد از دانش خود بهره نمي گيريم [10] و از آنچه نمي دانيم پرسش نمي کنيم از حوادث و فتنه هاي آينده تا بر ما هجوم نياورده اند وحشتي نداريم . [11] در چنين شرايطي مردم چهار گروهند : عده اي اگر دست به فساد نمي زنند به خاطر اين است که : [12] روحشان ناتوان و شمشيرشان کند و امکانات مالي در اختيار آنها نيست . گروه ديگر آنانند که شمشير کشيده اند [1] و شر و فساد خويش را آشکارا اعلام مي دارند لشکرهاي خود از سواره و پياده گرد آورده و خويشتن را آماده کرده اند [2] دين شان را براي اين تباه ساخته اند که ثروتي بيندوزند و يا فرماندهي جمعيتي را براي خود فراهم سازند [3] و يا به منبري صعود کرده براي مردم خطبه بخوانند چه بد تجارتي است که انسان دنيا را بهاي خويشتن ببيند [4] و به جاي نعمتها و رضايت پروردگار در آخرت زندگي اين جهان را برگزيند . گروه سوم کساني هستند که : [ از زير نقاب ] کارهاي آخرتي دنيا را مي طلبند [5] و آخرت را به وسيله کارهاي اين جهان نمي طلبند خود را کوچک و متواضع جلوه مي دهند گامها را کوتاه برمي دارند [6] دامن لباس خويش را جمع مي نمايند خويشتن را به زيور ايمان داران مي آرايند [ خود را به شعار مردان صالح آراسته اند ] [7] و پوشش خدائي را وسيله معصيت قرار داده اند . گروه چهارم آنانند که پستي و بي وسيله اي آنان را از رسيدن به جاه و مقام بازداشته [8] و دستشان از همه جا کوتاه شده و خود را به زيور قناعت آراسته اند [9] و به لباس زاهدان زينت داده اند [ اما حقيقت اين است ] که در هيچ زمان نه به هنگام شب و نه به هنگام روز در سلک زاهدان راستين نبوده اند . [10] راغبان به خدا [ در اين ميان ] [11] گروهي باقي مانده اند که : ياد قيامت چشمهاشان را فروافکنده و ترس بازپسين اشکشان را جاري ساخته [12] اينان [ به خاطر سخنان حقي که مي گويند ] يا از جامعه رانده شده اند و در خاموشي و تنهائي فرورفته اند ويا ترسان و مقهور مانده و يا لب از گفتار فروبسته اند [13] و بعضي هم مخلصانه به کار دعوت به سوي خدا پرداخته اند عده اي هم گريان و دردناکند که تقيه آنان را از چشم مردم انداخته است [14] و ناتواني وجودشان را فراگرفته [ اينان به کساني مي مانند ] که در درياي نمک غوطه ورند دهانشان بسته [15] و قلب شان مجروح است [ آنقدر ] نصيحت کرده اند که خسته شده اند [16] از بس مغلوب شده اند ناتوان گشته اند و از بس کشته داده اند به کمي گرائيده اند 000 [1] بي اعتنائي و زهد در دنيا [2] اي مردم دنيا در چشم شما بايد کم ارزش تر از پوست درخت و اضافيهاي مقراضهائي که با آن پشم حيوانات را مي چينند بوده باشد [3] از پيشينيان پند بگيريد پيش از آنکه آيندگان از شما پند بگيرند [4] اين جهان پست و مذموم را رها کنيد زيرا که افرادي را که از شما شيفته تر نيست به آن بوده اند رها ساخت [5] سيدرضي مي گويد : بعضي از نادانان اين خطبه را به معاويه نسبت داده اند ولي بدون ترديد اين خطبه از سخنان اميرمؤمنان است : طلا کجا و خاک کجا ؟ آب گوارا و شيرين کجا و آب نمک کجا ؟ دليل بر اين مطلب سخن عمروبن بحر جاحظ است که ماهر در ادب و نقاد بصير سخن مي باشد او اين خطبه را در کتاب البيان والتبيين آورده و گفته است : آن را به معاويه نسبت داده اند سپس اضافه کرده که اين خطبه به سخن امام ( ع ) و به روش او در تقسيم مردم شبيه تر است و اوست که به بيان حال مردم از غلبه ذلت تقيه و ترس واردتر است سپس مي گويد : تاکنون چه موقع ديده ايم که معاويه در يکي از سخنانش مسير زهد پيش گيرد و راه و رسم بندگان خدا را انتخاب کند ؟

خطبه شماره 33

و من خطبه له عليه السلام [6] عند خروجه لقتال اهل البصره ، و فيها حکمه مبعث الرسل ،ثم يذکر فضله و يذم الخارجين [7] قال عبد الله بن عباس رضي الله عنه : دخلت علي امير المؤمنين عليه السلام بذي قار [8] و هو يخصف نعله ، فقال لي : ما قيمه هذا النعل ? [9] فقلت : لا قيمه لها فقال عليه السلام : و الله لهي احب الي من امرتکم ، [10] الا ان اقيم حقا ، او ادفع باطلا ، ثم خرج فخطب الناس فقال : [1] حکمه بعثه النبي [2] ان الله بعث محمدا صلي الله عليه و آله ، و ليس احد من العرب يقرا کتابا ، [3] و لا يدعي نبوه ، فساق الناس حتي بواهم محلتهم [4] ، و بلغهم منجاتهم ، فاستقامت قناتهم ، و اطمانت صفاتهم فضل علي [5] اما و الله کنت لفي ساقتها حتي تولت بحذافيرها : [6] ما عجزت و لا جبنت ، و ان مسيري هذا لمثلها ، [7] فلانقبن الباطل حتي يخرج الحق من جنبه توبيخ الخارجين عليه [8] مالي و لقريش و الله لقد قاتلهم کافرين ، و لاقاتلنهم مفتونين ، [9] و اني لصاحبهم بالامس ، کما انا صاحبهم اليوم و الله ما تنقم منا قريش [10] الا ان الله اختارنا عليهم ، فادخلناهم في حيزنا ، فکانوا کما قال الاول : [11] ادمت لعمري شربک المحض صابحا و اکلک بالزبد المقشره البجرا [12] و نحن و هبناک العلاء و لم تکن عليا ، و حطنا حولک الجرد و السمرا

ترجمه

[6] از سخناني است که امام ( ع ) هنگام خروج براي جنگ با اهل بصره فرموده ارزش اين کفش چند است ؟ [7] عبدالله بن عباس مي گويد : در منزل ذي قار بر اميرمؤمنان وارد شدم [8] هنگامي که مشغول وصله نمودن کفش خود بود . به من فرمود : قيمت اين کفش چقدر است ؟ [9] گفتم بهائي ندارد فرمود : بخدا سوگند همين کفش بي ارزش برايم از حکومت بر شما محبوب تر است [10] مگر اينکه با اين حکومت حقي را بپا دارم و يا باطلي را دفع نمائم 000 سپس امام از [ خيمه ] بيرون آمد و براي مردم چنين ايراد سخن کرد : [1] نتايج درخشان بعثت پيامبر ( ص ) [2] خداوند هنگامي محمد ( ص ) را مبعوث ساخت که هيچکس از عرب کتاب آسماني نداشت [3] و ادعاي نبوت نمي نمود . او مردم را تا سرمنزل نجات سوق داد و به محيط رستگاري رسانيد [4] و در پرتو وي بر مشکلات پيروز شدند و جاي پاي آنها محکم شد . [5] بخدا سوگند من در دنبال اين لشکر بودم و آنها را به پيشروي وامي داشتم تا باطل به کلي عقب نشيني کرد و حق ظاهر گشت . [6] در اين راه هرگز ناتوان نشدم و ترس مرا احاطه نکرد . هم اکنون نيز به دنبال همان راه مي روم . [7] و پرده باطل را مي شکافم تا حق از درون آن خارج گردد . [8] مرا با قريش چکار ؟ بخدا سوگند هنگامي که کافر بودند با آنها جنگيدم و هم اکنون که فريب خورده اند با آنها مبارزه مي کنم [9] ديروز همراهشان بودم چنانکه امروز نيز با آنها مصاحبم . سوگند بخدا قريش از ما انتقام نمي کشد [10] جز به اين خاطر که خداوند ما را از ميان آنان برگزيده [ و بر آنان مقدم داشته است ] ما هم آنها را در زمره خويش شناختيم ولي همانند گفته شاعر شدند آنجا که مي گويد : [11] به جان خودم سوگند که هر صبح از شير خالص صاف نوشيديد . و از غذاي لذيذ چرب تا سرحد اشباع کامل خورديد . [12] ما به تو عظمت بخشيديم در حالي که بزرگ نبودي . و در اطراف تو با سواران تا به صبح بيداري کشيديم و از تو نگهداري کرديم.

خطبه شماره 34

و من خطبه له عليه السلام [1] في استنفار الناس الي اهل الشام بعد فراغه من امر الخوارج ، و فيهايتافف بالناس ، و ينصح لهم بطريق السداد [2] اف لکم لقد سئمت عتابکم ارضيتم بالحياه الدنيا من الاخره عوضا ? و [3] بالذل من العز خلفا ? اذا دعوتکم الي جهاد عدوکم [4] دارت اعينکم ، کانکم من الموت في غمره و من الذهول في سکره [5] يرتج عليکم حواري فتعمهون ، و کان قلوبکم مالوسه ، [6] فانتم لا تعلقون ما انتم لي بثقه سجيس الليالي ، [7] و ما انتم برکن يمال بکم ، و لا زوافر عز يفتقر اليکم [8] ما انتم الا کابل ضل رعاتها ، فکلما جمعت من جانب انتشرت من آخر ، [9] لبئس لعمر الله سعر نار الحرب انتم تکادون و لا تکيدون ، [10] و تنتقص اطرافکم فلا تمتعضون ، لا ينام عنکم و انتم في غفله ساهون ، [11] غلب و الله المتخاذلون و ايم الله اني لاظن بکم ان لو حمس الوغي ، [12] و استحر الموت ، قد انفرجتم عن ابن ابي طالب انفراج الراس [13] و الله ان امرا يمکن عدوه من نفسه يعرق لحمه ، [14] و يهشم عظمه ، و يفري جلده ، لعظيم عجزه ، [15] ضعيف ما ضمت عليه جوانح صدره انت فکن ذاک ان شئت [16] فاما انا فوالله دون ان اعطي ذلک ضرب بالمشرفيه تطير منه فراش الهام 10] و تطيح السواعد و الاقدام ، و يفعل الله بعد ذلک مايشاء [2] طريق السداد [3] ايها الناس ان لي عليکم حقا ، و لکم علي حق : فاما حقکم علي [4] فالنصيحه لکم ، و توفير فيئکم عليکم و تعليمکم کيلا تجهلوا[5] ] و تاديبکم کيما تعلموا واما حقي عليکم فالوفاء بالبيعه ، [6] و النصيحه في المشهد و المغيب و الاجابه حين ادعوکم ، و الطاعه حين آمرکم

ترجمه

[1] اين خطبه را امام درباره بسيج مردم به سوي شاميان ايراد فرموده است از سرزنش شما خسته شده ام [2] نفرين بر شما از بس شما را سرزنش کردم خسته شدم آيا به جاي زندگي [ لذت بخش ] آخرت به زندگي موقت دنيا راضي گشته ايد ؟ [3] و به جاي عزت و سربلندي بدبختي و ذلت را برگزيده ايد ؟ هرگاه شما را به جهاد با دشمن دعوت مي کنم [4] چشمتان از ترس در جام ديده دور مي زند گويا ترس از مرگ عقلتان را ربوده [5] و همچون مستاني که قادر به پاسخ نيستند از خود بي خود شده و سرگردان گشته ايد [6] و گويا عقلهاي خود را از دست داده ايد و درک نمي کنيد من هرگز و هيچگاه به شما اعتماد ندارم اعتماد بر شما نيست که [ در دفع دشمن ] به شما تکيه شود [7] و نه قبيله و ياران شرافتمندي هستيد که دست نياز به سوي تان دراز گردد [8] به شتران بي ساربان مي مانيد که هر گاه از يکطرف گرد آئيد از سوي ديگر پراکنده مي شويد . [9] بخدا سوگند شما وسيله بدي براي افروختن آتش جنگ بر ضد دشمنان هستيد نقشه ها براي شما مي کشند اما شما مرد کشيدن نقشه اي بر ضد آنان نيستيد [10] دشمن به شما حمله مي کند و شهرها را از دستتان خارج مي سازد و شما به خشم نمي آئيد ديده دشمن براي حمله به شما خواب ندارد ولي شما در غفلت و بي خبري به سر مي بريد [11] شکست از آن آناني است که دست از ياري يکديگر برمي دارند . بخدا سوگند گمان مي کنم اگر جنگ سخت درگير شود [12] و حرارت و سوزش مرگ به شما رسد از اطراف فرزند ابوطالب همچون جدائي سر از بدن جدا و پراکنده شويد [13] بخدا سوگند کسي که دشمن را بر جان خويش مسلط گرداند که گوشتش را بخورد [14] استخوانش را بشکند و پوستش را جدا سازد عجز و ناتواني او بسيار بزرگ [15] و قلب او بسيار کوچک و ناتوان است . اي شنونده اگر تو هم مي خواهي در زبوني و ناتواني مانند اين چنين کسي باشي باش [16] اما من بخدا سوگند از پاي ننشينم و قبل از آنکه به دشمن فرصت دهم با شمشير آبدار چنان ضربه اي بر پيکر او وارد سازم که ريزه هاي استخوان سر او بپرد [1] و بازوها و قدمهايش جدا گردد پس از آن آنچه خداوند خواهد مي شود . [2] طريق عدالت [3] اي مردم مرا بر شما و شما را بر من حقي است اما حق شما بر من آن است که [4] از خيرخواهي شما دريغ نورزم و بيت المال شما را در راه شما صرف کنم و شما را تعليم دهم تا از جهل و ناداني نجات يابيد [5] و تربيتتان کنم تا فراگيريد . و اما حق من بر شما اين است که در بيعت خويش با من وفادار باشيد [6] و در آشکارا و نهان خيرخواهي را از دست ندهيد . هر وقت شما را بخوانم اجابت نمائيد و هر گاه فرمان دادم اطاعت کنيد

خطبه شماره 35

و من خطبه له عليه السلام [7] بعد التحکيم و ما بلغه من امر الحکمين و فيها حمد الله علي بلائه ، ثم بيان سبب البلوي الحمد علي البلاء [8] الحمد لله و ان اتي الدهر بالخطب الفادح ، و الحدث الجليل [9] و اشهد ان لا اله الا الله لا شريک له ، ليس معه اله غيره [10] و ان محمدا عبده و رسوله ، صلي الله عليه و آله سبب البلوي [11] اما بعد ، فان معصيه الناصح الشفيق العالم المجرب تورث الحسره ، [12] و تعقب الندامه و قد کنت امرتکم في هذه الحکومه امري ، [1] و نخلت لکم مخزون رايي ، لو کان يطاع لقصير امر [2] فابيتم علي اباء المخالفين الجفاه ، و المنابذين العصاه ، حتي ارتاب الناصح بنصحه ، [3] و ضن الزند بقدحه ،فکنت انا و اياکم کما قال اخو هوازن :[4] امرتکم امري بمنعرج اللوي فلم تستبينوا النصح الا ضحي الغد

ترجمه

[7] اين خطبه را امام ( ع ) پس از خاتمه جريان حکمين ايراد فرموده است از سخن ناصح سرپيچي مکنيد [8] ستايش مخصوص خداوند است هر چند روزگار پيشامدهاي سنگين و خطير و حوادث بزرگ پيش آورد . [9] گواهي مي دهم معبودي جز خداوند يگانه نيست شريک ندارد و معبودي با او نيست [10] و گواهي مي دهم محمد ( ص ) بنده و فرستاده او است . [11] اما بعد : نافرماني از دستور نصيحت کننده مهربان دانا و باتجربه باعث حسرت مي شود [12] و پشيماني به دنبال دارد . من فرمان خويش را در مورد حکميت به شما گفتم 000 [1] و نظر خالص خود را در اختيار شما گذاردم اگر کسي گوش به سخنان قيصر مي داد [2] اما شما همانند مخالفان جفاکار و نافرمانان پيمان شکن امتناع ورزيديد تا به آنجا که نصيحت کننده در پند خويش گويا به ترديد افتاد [3] و از پند و اندرز خودداري نمود . مثال من و شما همچون گفتار برادر هوازن است که گفت : [4] من در سرزمين منعرج اللوي دستور خود را دادم ولي اين نصيحت تنها فردا ظهر آشکار شد

خطبه شماره 36

و من خطبه له عليه السلام [5] في تخويف اهل النهروان [6] فانا نذير لکم ان تصبحوا صرعي باثناء هذا النهر ، و باهضام هذا الغائط ، [7] علي غير بينه من ربکم ، و لا سلطان مبين معکم : [8] قد طوحت بکم الدار ، و احتبلکم المقدار [9] و قد کنت نهيتکم عن هذه الحکومه فابيتم علي اباء المنابذين ، حتي صرفت رايي الي هواکم ، [10] و انتم معاشر اخفاء الهام ، سفهاء الاحلام ، [11] و لم آت لا ابا لکم بجرا ، و لا اردت لکم ضرا

ترجمه

[5] خطبه اي است که امام براي اعلام خطر به خوارج نهروان در مورداشتباهاتشان ايراد فرموده است نکند بي دليل کشته شويد [6] شما را از اين بيم مي دهم : نکند بدون دليلي از پروردگارتان [7] و با دستي تهي از مدرک روشن جسد شما در کنار اين نهر و در اين گودال بيفتد . [8] دنيا شما را در گمراهي پرتاب کرده و مقدراتي [ که به دست شما فراهم شده ] شما را آماده مرگ ساخته است . [9] من شما را از اين حکميت نهي کردم ولي با سرسختي مخالفت نموديد و فرمان مرا پشت سر انداختيد تا به دلخواه شما تن دردادم [10] اي گروه کم عقل و اي کم فکرها [11] من کار خلافي انجام نداده بودم و نمي خواستم به شما زيان برسانم

خطبه شماره 37

و من کلام له عليه السلام [12] يجري مجري الخطبه و فيه يذکر فضائله عليه السلام قاله بعد وقعه النهروان [13] فقمت بالامر حين فشلوا ، و تطلعت حين تقبعوا ، [1] و نطقت حين تعتعوا ، و مضيت بنور الله حين و قفوا و کنت اخفضهم صوتا ، [2] و اعلاهم فوتا ، فطرت بعنانها ، و استبددت برهانها [3] کالجبل لا تحرکه القواصف ، و لا تزيله العواصف لم يکن لاحد في مهمز [4] و لا لقائل في مغمز الذليل عندي عزيز حتي آخذ الحق له ، [5] و القوي عندي ضعيف حتي آخذ الحق منه رضينا عن الله قضاءه ، و سلمنا لله امره [6] اتراني اکذب علي رسول الله صلي الله عليه و سلم ? [7] و الله لانا اول من صدقه ، فلا اکون اول من کذب عليه فنظرت في امري ، [8] فاذا طاعتي قد سبقت بيعتي ، و اذا الميثاق في عنقي لغيري

ترجمه

[12] سخني است از امام که در حکم خطبه است زورمند در برابرم ذليل است تا حق را از او بگيرم [13] آن دم که همه از ترس در خانه نشسته بودند من قيام کردم و آنگاه که همگي خود را پنهان کرده بودند من آشکارا به ميدان آمدم 000 [1] و همان زمان که همه لب فروبسته بودند من سخن گفتم و آن وقت که جمعيت همه توقف کرده بودند من با راهنمائي نور خدا به راه افتادم فرياد نمي زدم [2] صدايم از همه آهسته تر اما از همه پيشگامتر بودم زمام امر را به دست گرفتم و پرواز کردم و جائزه سبقت در فضائل را بردم . [3] همانند کوهي که تندبادها آن را به حرکت در نمي آورد و طوفانها آن را از جاي بر نمي کند هيچکس نمي توانست عيبي در من بيابد [4] و هيچ سخن چيني جاي طعن در من نمي يافت . ستمديدگاني که در نظرها ذليل و پستند از نظر من عزيز و محترمند تا حقشان را بگيرم [5] و نيرومندان ستمگر در نظر من حقير و پستند تا حق ديگران را از آنها بستانم . در برابر فرمان خدا راضي و تسليم امر او هستيم [6] آيا گمان مي کنيد ممکن است من به رسولخدا ( ص ) دروغ ببندم ؟ [ و اگر از او خبري غيبي نقل مي کنم ممکن است خلاف واقع باشد ؟ ] . [7] بخدا سوگند من نخستين کسي هستم که وي را تصديق کردم و هرگز من اول کسي نخواهم بود که او را تکذيب نمايم . در کار خود انديشه کردم [8] ديدم اطاعت [ فرمان پيامبر خدا ( ص ) بر بيعت [ اجباري با متصديان حکومت ] مقدم است و هنوز پيمان پيامبر ( ص ) در مورد ديگران [ براي حفظ موجوديت اسلام ] در گردن من مي باشد

خطبه شماره 38

و من کلام له عليه السلام [9] و فيها عله تسميه الشبهه شبهه ثم بيان حال الناس فيها [10] و انما سميت الشبهه شبهه لانها تشبه الحق : فاما اولياء الله فضياؤهم فيها اليقين ، [11] و دليلهم سمت الهدي و اما اعداء الله فدعاؤهم فيها الضلال ،[12] و دليلهم العمي ، فما ينجو من الموت من خافه ، [13] و لا يعطي البقاء من احبه

ترجمه

[9] سخني است که امام درباره معني شبهه ايراد فرموده است [10] شبهه را از اين رو شبهه نام نهاده اند که شباهت به حق دارد اما براي دوستان خدا نوري که آنان را در تاريکيهاي شبهه راهنمائي کند يقين آنها است [11] و راهنماي آنها مسير هدايت است ولي دشمنان خدا گمراهيشان آنها را به شبهات دعوت مي کند [12] و راهنماي آنها کوري باطن است آنکس که از مرگ بترسد هرگز به خاطر اين ترس از مرگ نجات نمي يابد [13] همانطور که آن کس که مرگ را دوست دارد براي هميشه در اين جهان باقي نخواهد ماند.

خطبه شماره 39

و من خطبه له عليه السلام [14] خطبها عند علمه بغزوه النعمان بن بشير صاحب معاويه لعين التمر ، وفيها يبدي عذره ، و يستنهض الناس لنصرته [15] منيت بمن لا يطيع اذا امرت و لا يجيب اذا دعوت ، لا ابا [ نهج البلاغه م 6 ] لکم [1] ما تنتظرون بنصرکم ربکم ? اما دين يجمعکم ، و لا حميه تحمشکم [2] اقوم فيکم مستصرخا و اناديکم متغوثا ، [3] فلا تسمعون لي قولا ، و لا تطيعون لي امرا ، حتي تکشف الامور عن عواقب المساءه ، [4] فما يدرک بکم ثار ، و لا يبلغ بکم مرام ، دعوتکم الي نصر اخوانکم [5] فجرجرتم جرجره الجمل الاسر ، و تثاقلتم تثاقل النضو الادبر ، [6] ثم خرج الي منکم جنيد متذائب ضعيف [7] [[کانما يساقون الي الموت و هم ينظرون ] ] [8] قال السيد الشريف : اقول : قوله عليه السلام : [[ متذائب ] ] اي مضطرب ، من قولهم : تذاءبت الريح ، اي اضطرب هبوبها و منه سمي الذئب ذئبا ، لاضطراب مشيته

ترجمه

[14] هر چه شما را دعوت مي کنم اجابت نمي کنيد [15] گرفتار مردمي شده ام که هر گاه فرمانشان دهم اطاعت نمي کنند و چون دعوتشان نمايم اجابت نمي نمايند . اي بي اصلها [1] در ياري پروردگارتان منتظر چه هستيد ؟ آيا دين نداريد که شما را گرد آورد ؟ و يا غيرتي که شما را به خشم وادارد ؟ [2] در ميان شما بپاخاسته ام هر چه فرياد مي کشم و از شما ياري مي طلبم [3] سخن مرا نمي شنويد و از دستورم اطاعت نمي نمائيد تا چهره واقعي کارهاي بد آشکار گردد [4] نه با شما مي توان انتقام خوني گرفت و نه با کمک شما به هدف مي توان رسيد شما را به ياري برادرانتان دعوت کردم [5] همانند شتري که از درد بنالد آه و ناله سر داديد و يا همانند حيواني که پشتش زخم باشد کندي کرديد [6] تنها گروه کمي به سوي من شتافتند اما آنها نيز افراد مضطرب و ناتواني بودند [7] که گويا آنها را به سوي مرگ مي برند در حالي که آن را با چشم خود مي نگرند [8] سيدرضي مي گويد : متذائب يعني مضطرب از تذائبت الريح [ بادهاي مختلف وزيد ] گرفته شده و اينکه عرب به گرگ ذئب مي گويد آن نيز از همين ماده است زيرا به هنگام راه رفتن يکنوع اضطراب در او ديده مي شود .

خطبه شماره 140

و من کلام له عليه السلام [1] في النهي عن غيبه الناس [2] و انما ينبغي لاهل العصمه و المصنوع اليهم في السلامه [3] ان يرحموا اهل الذنوب و المعصيه ، و يکون الشکر هو الغالب عليهم ، [4] و الحاجز لهم عنهم ، فکيف بالعائب الذي عاب اخاه و عيره ببلواه [5] اما ذکر موضع ستر الله عليه من ذنوبه مما هو اعظم من الذنب الذي عابه به [6] و کيف يذمه بذنب قد رکب مثله فان لم يکن رکب ذلک الذنب بعينه [7] فقد عصي الله فيما سواه ، مما هو اعظم منه [8] وايم الله لئن لم يکن عصاه في الکبير ، و عصاه في الصغير ، لجراءته علي عيب الناس اکبر [9] يا عبد الله ، لا تعجل في عيب احد بذنبه ، فلعله مغفور له ، [10] و لا تامن علي نفسک صغير معصيه ، فلعلک معذب عليه فليکفف من علم منکم عيب غيره [11] لما يعلم من عيب نفسه ، وليکن الشکر شاغلا له علي معافاته مما ابتلي به غيره

ترجمه

[1] از سخناني است که امام در مورد نهي از غيبت مردم فرموده [2] سزاواراست کساني که از عيوبي پاکند و از آلودگي به گناهان سالمند [3] به گنهکاران و اهل معصيت ترحم کنند همواره در سپاس و شکر خداوند باشند [4] و اين سپاس آنان را از پرداختن به عيبجوئي ديگران مانع گردد .چرا و چگونه آن عيبجو عيب برادر خويش را مي گيرد و او را به بلائي که گرفتار شده است سرزنش مي کند ؟ [5] مگر به ياد ستر و پوششي که خداوند بر گناهان او افکنده نيفتاده ؟ و توجه ندارد که خداوند بر بزرگتر از گناهي که بر ديگران عيب مي گيرد در مورد او پوشش افکنده است ؟ [6] چگونه ديگري را بر گناهي مذمت مي کند که خود همانند آن را مرتکب شده ؟ و اگر به آن آلوده نشده [7] [ شايد ] معصيت ديگري کرده که از آن بزرگتر است [8] به خدا سوگند حتي اگر خداوند را در گناهان بزرگ عصيان نکرده و تنها گناه صغيره انجام داده همين جراتش بر عيبجوئي مردم گناه بزرگتري است [9] اي بنده خدا در عيب و مذمت هيچکس بر گناهش عجله مکن شايد خداوند او را آمرزيده باشد . [10] و نيز بر گناه کوچکي که خود انجام داده اي ايمن مباش شايد به خاطر آن کيفر بيني بنابراين هر کدام از شما که از عيب ديگران آگاه است [11] به خاطر آنچه از عيب خود مي داند بايد از عيبجوئي ديگران خودداري کند و شکر و سپاس اين موهبت که او از اين عيوب پاک است وي را مشغول دارد

خطبه شماره 141

و من کلام له عليه السلام [12] في النهي عن سماع الغيبه و في الفرق بين الحق و الباطل [13] ايها الناس ،من عرف من اخيه وثيقه دين و سداد طريق ، [1] فلا يسمعن فيه اقاويل الرجال اما انه قد يرمي الرامي و تخطي ء السهام [2] و يحيل الکلام و باطل ذلک يبور ، و الله سميع و شهيد [3] اما انه ليس بين الحق و الباطل الا اربع اصابع [4] فسئل ، عليه السلام ، عن معني قوله هذا ، فجمع اصابعه و وضعها بين اذنه و عينه ثم قال : [5] الباطل ان تقول سمعت ، و الحق ان تقول رايت

ترجمه

[12] از سخنان امام ( ع ) که در آن از شنيدن غيبت نهي کرده و به راه شناخت حق از باطل اشاره نموده است [13] اي مردم آن کس که از برادرش اطمينان و استقامت در دين و درستي راه و رسم را مشاهده کند [1] بايد به سخناني که اين و آن درباره او مي گويند گوش فراندهد آگاه باشيد گاهي تيرانداز تيرش به خطا مي رود [ و حدس و گمان مردم گاهي نادرست است ] [2] سخن باطل فراوان گفته مي شود ولي سخنهاي باطل نابود خواهد شد و خداوند شنوا و گواه است . [3] بدانيد بين حق و باطل بيش از چهار انگشت فاصله نيست [4] از امام عليه السلام درباره اين سخن پرسش شد انگشتانش را کنار هم گذارد و ميان گوش و چشم خود قرار داد سپس فرمود : [5] باطل آن است که بگوئي شنيدم و حق آن است که بگوئي ديدم

خطبه شماره 142

ومن کلام له عليه السلام [6] المعروف في غير اهله [7] و ليس لواضع المعروف في غير حقه ، و عند غير اهله ، [8] من الحظ فيما اتي الا محمده اللئام ، و ثناء الاشرار ، و مقاله الجهال ، [9] ما دام منعما عليهم : ما اجود يده و هو عن ذات الله بخيل [10] مواضع المعروف [11] فمن آتاه الله مالا فليصل به القرابه ، ، و ليحسن منه الضيافه ، [12] و ليفک به الاسير و العاني ، وليعط منه الفقير و الغارم ، [13] و ليصبر نفسه علي الحقوق و النوائب ، ابتغاء الثواب ، [14] فان فوزا بهذه الخصال شرف مکارم الدنيا ، و درک فضائل الاخره ، ان شاء الله

ترجمه

[6] از سخناني است که امام ( ع ) درباره نيکي به کسانيکه استحقاق آن راندارند فرموده است : [7] براي کسي که نيکي را در غير مورد و در اختيار غير اهلش قرار مي دهد [8] بهره اي جز ستايش لک يمان و ثناگوئي اشرار و گفتار [ تملق آميز ] نادانان نيست [9] و اينها نيز تا هنگامي است که به آنها بخشش مي کند : [ آنها مي گويند ] راستي چه دست سخاوتمندي دارد در حاليکه از بخشش به آنچه در راه خدا است بخل مي ورزد . [10] موارد کارهاي نيک [11] بنابراين کسي که خداوند به او ثروتي بخشيده بايد پيوند خويشاوندي را برقرار سازد [ و صله رحم کند ] از ميهمانان [ شايسته ] به خوبي پذيرائي کند [12] اسيران را آزاد سازد و به فقراء و بدهکاران کمک دهد [13] و بايد به خاطر رسيدن پاداش الهي در برابر پرداخت حقوق متعلق به ثروتش و مشکلاتي که در اين راه به او مي رسد شکيبا باشد . [14] چه اين که بدست آوردن اين خصال نيک موجب شرافت و بزرگي در دنيا و درک فضائل سراي ديگر خواهد شد . انشاءالله

خطبه شماره 143

و من خطبه له عليه السلام [1] في الاستسقاءو فيه تنبيه العباد الي وجوب استغاثه رحمه الله اذاحبس عنهم رحمه المطر [2] الا و ان الارض التي تقلکم ، و السماء التي تظلکم ، مطيعتان لربکم ، [3] و ما اصبحتا تجودان لکم ببرکتهما توجعا لکم ، و لا زلفه اليکم [4] و لا لخير ترجوانه منکم ، و لکن امرتا بمنافعکم [5] فاطاعتا ، و اقيمتا علي حدود مصالحکم فقامتا [6] ان الله يبتلي عباده عند الاعمال السيئه بنقض الثمرات ، و حبس البرکات ، [7] و اغلاق خزائن الخيرات ، ليتوب تائب ، و يقلع مقلع ، [8] و يتذکر متذکر ، و يزدجر مزدجر و قد جعل الله سبحانه الاستغفار [9] سببا لدرور الرزق و رحمه الخلق ، فقال سبحانه : [[ استغفروا ربکم [10] انه کان غفارا يرسل السماء عليکم مدرارا و يمددکم باموال و بنين [11] و يجعل لکم جنات و يجعل لکم انهارا ] ] فرحم الله امرا استقبل توبته ، [12] و استقال خطيئته ، و بادر منيته [13] اللهم انا خرجنا اليک من تحت الاستار و الاکنان ، و بعد عجيج البهائم و الولدان [14] راغبين في رحمتک ، و راجين فضل نعمتک ، [15] و خائفين من عذابک و نقمتک اللهم فاسقنا غيثک و لا تجعلنا من القانطين ، [1] و لا تهلکنا بالسنين ، [[ و لا تؤاخذنا بما فعل السفهاء منا ] ] ، [2] يا ارحم الراحمين اللهم انا خرجنا اليک نشکو اليک ما لا يخفي عليک ، [3] حين الجاتنا المضايق الوعره ، و اجاءتنا [4] المقاحط المجدبه ، ، و اعيتنا المطالب المتعسره ، و تلاحمت علينا الفتن المستصعبه [5] اللهم انا نسالک الا تردنا خائبين ، و لا تقلبنا واجمين [6] و لا تخاطبنا بذنوبنا ، و لا تقايسنا باعمالنا [7] اللهم انشر علينا غيثک و برکتک ، و رزقک و رحمتک ، و اسقنا سقيا ناقعه مرويه معشبه ، [8] تنبت بها ما قد فات ، و تحيي بها ما قد مات ، [9] نافعه الحيا ، کثيره المجتني ، تروي بها القيعان ، و تسيل البطنان ، [10] و تستورق الاشجار ، و ترخص الاسعار ، [[ انک علي ما تشاء قدير ] ]

ترجمه

[1] از خطبه هاي امام ( ع ) که درباره طلب باران ايراد فرموده و در آن توجه داده است که هرگاه باران از مردمي گرفته شد بايد به درگاه رحمت خداوند استغاثه کنند . [2] آگاه باشيد اين زميني که شما را در بر مي گيرد و آسماني که بر شما سايه مي افکند هر دو مطيع فرمان پروردگار شمايند . [3] اين دو برکات خود را به شما نه به خاطر ترس و نه براي تقرب به شما [4] و يا انتظار نيکي از شما مي بخشند بلکه آنها مامور رساندن منفعت به شما هستند [5] و اطاعت [ فرمان حق ] نموده اند به آنها دستور داده شده که به مصالح شما قيام نمايند و آنها چنين کردند [6] خداوند بندگان خويش را به هنگامي که کارهاي بد انجام مي دهند با کمبود ميوه ها و جلوگيري از نزول برکات [7] و بستن در گنجهاي خيرات به روي آنان آزمايش مي کند اين آزمايش به خاطر اين است که توبه کاران توبه کنند و کسيکه بايد دست از گناه بکشد خودداري [8] و پندپذيران پند گيرند و آنکه از گناه مي ترسد از انجام کار خلاف بازايستد . خداوند پاک و منزه استغفار را [9] سبب فراواني روزي و رحمت بر خلق قرار داده است : چنانکه فرموده است : از پروردگار خود آمرزش بخواهيد [10] که آمرزنده است برکات خويش را از آسمان بر شما فرومي بارد و با بخشش ثروت و فرزندان شما را تقويت مي کند. [11] و باغستانها و نهرهاي آب در اختيار شما مي گذارد رحمت خداي بر آن کس که به استقبال توبه بشتابد [12] از خطاهاي خود پوزش طلبد [ و قبل از پايان زندگي عمل صالح کند ] و بر مرگ پيشي گيرد . [13] بار خداوندا ما از خانه ها و زير پوششها پس از شنيدن ناله حيوانات و صداي دلخراش کودکان بيرون آمده ايم [14] با اشتياق به رحمتت و اميد به فضل و نعمتت [15] و خوف از عذاب و کيفرت به سوي تو شتافته ايم بار پروردگارا بارانت را بر ما ببار و ما را مايوس برمگردان 000 [1] و با خشک سالي و قحطي ما را هلاک مساز و در اثر اعمال ناشايسته اي که بي خردان ما انجام داده اند ما را مواخذه مفرما [2] يا ارحم الراحيمن بارالها ما به سوي تو آمده تا از چيزهائي شکايت به درگاهت آوريم که از تو پنهان نيست [3] به هنگامي آمده ايم که مشکلات طاقت فرسا ما را مجبور ساخته [4] خشکسالي و قحطي ما را به اين وضع درآورده و نيازهاي پيچيده ما را خسته کرده و پي درپي فتنه هاي سخت دامان ما را فروگرفته . [5] پروردگارا از تو تقاضا داريم که ما را نوميد برمگرداني با حزن و اندوه سخت ما را به خانه بازنفرستي [6] ما را به گناهانمان مواخذه نکني و ما را به اعمالمان مقايسه ننمائي [7] پروردگارا باران برکات و رزق و رحمتت را آن چنان بر ما بفرست که ما و سرزمين هاي ما همه را فراگيرد و ما را با آبي نافع و سودمند و رويا ننده سيراب گردان [8] آن چنان که آن چه را خشک شده باز بروياند و آن چه را مرده زنده گرداند . [9] آبي بسيار پر نفع بس گياه آور که تپه ها و کوهها را سيراب رودخانه ها را به راه اندازد [10] درختان را پر برگ و قيمت ها را پائين آورد . تو بر آن چه بخواهي قادري [ انک علي ما تشاء قدير ]

خطبه شماره 144

و من خطبه له عليه السلام [11] مبعث الرسل [12] بعث الله رسله بما خصهم به من وحيه ، و جعلهم حجه له علي خلقه ، [13] لئلا تجب الحجه لهم بترک الاعذار اليهم ، فدعاهم بلسان الصدق الي سبيل الحق [14] الا ان الله تعالي قد کشف الخلق کشفه ، [15] لا انه جهل ما اخفوه من مصون اسرارهم و مکنون ضمائرهم ، [1] [[ ولکن ليبلوهم : ايهم احسن عملا] ] فيکون الثواب جزاء ، و العقاب بواء [2] فضل اهل البيت [3] اين الذين زعموا انهم الراسخون في العلم دوننا ، کذبا و بغيا علينا ، [4] ان رفعنا الله و وضعهم ، و اعطانا و حرمهم ، و ادخلنا و اخرجهم [5] بنا يستعطي الهدي ، و يستجلي العمي ان الائمه من قريش غرسوا في هذا البطن من هاشم ، [6] لا تصلح علي سواهم ، و لا تصلح الولاه من غيرهم اهل الضلال [7] منها : آثروا عاجلا و اخروا آجلا ، و ترکوا صافيا ، و شربوا آجنا [8] کاني انظر الي فاسقهم و قد صحب المنکر فالفه ، و بسي ء به و وافقه ، [9] حتي شابت عليه مفارقه ، و صبغت به خلائقه ، [10] ثم اقبل مزبدا کالتيار لا يبالي ما غرق ، او کوقع النار في الهشيم لا يحفل ما حرق [11] اين العقول المستصبحه بمصابيح الهدي ، و الابصار اللامحه الي منار التقوي [12] اين القلوب التي و هبت لله ، و عوقدت علي طاعه الله [13] ازدحموا علي الحطام ، و تشاحوا علي الحرام ، و رفع لهم علم الجنه و النار ، [1] فصرفوا عن الجنه وجوههم ، و اقبلوا الي النار باعمالهم ، [2] و دعاهم ربهم فنفروا و ولوا ، و دعاهم الشيطان فاستجابوا و اقبلوا

ترجمه

[11] از خطبه هاي امام ( ع ) که در مورد بعثت انبياء ايراد فرموده است بعثت پيامبران [12] خداند رسولان خويش را به وسيله وحي که ويژه پيامبرانش مي باشد مبعوث ساخت و آنان را حجت خويش بر بندگانش قرار داد [13] تا اينکه بهانه اي در برابر [ خداوند ] در اثر نفرستادن راهنما نداشته باشند . و به اين ترتيب بندگان را به زبان راستي به سوي حق فراخوانده [14] آگاه باشيد خداوند پرده از اسرار درون بندگان [ با آزمايش هاي خود ] برداشت [15] نه به خاطر اين که او از آن چه انسان ها در درون پنهان داشته اند و اسراري که فاش نکرده اند بي خبر باشد نه 000 [1] بلکه براي اين بود که آنان را در معرض امتحان آورد تا کداميک عمل نيکوتر انجام مي دهند تا پاداش و کيفر مفهوم صحيح داشته باشد [ زيرا تا کسي صفات دروني را در قالب آشکار کند نه مستحق پاداش است نه مستوجب مجازات ] [2] برتري اهل بيت پيامبر ( ص ) [3] کجا هستند آنانکه ادعا مي کردند راسخان در علمند نه ما و اين ادعا را از طريق دروغ و ستم بر ما عنوان مي کردند [ کجا هستند تا ببينند ] [4] که خداوند ما را برتري داد و آنان را پست و خوار ساخت به ما عطا کرد و آنها را محروم ما را در حريم نعمت خويش داخل و آنان را خارج نموده است [5] بوسيله ما درخواست هدايت مي شود و از منبع وجود ما نابينايان خواستار روشنائي مي گردند . امامان و پيشوايان از قريش هستند و درخت وجودشان در سرزمين وجود اين تيره از بني هاشم غرس شده [6] اين مقام درخور ديگران نيست و رهبران ديگر شايستگي اين مقام را ندارند [7] گمراهان قسمت ديگري از اين خطبه است دنيا را مقدم داشتند و آخرت را ترک گفتند . آب گوارا و صاف [ لذت آخرت ] را رها کردند و آبهاي پرلجن و متعفن [ هوسرانيهاي دنيا ] را نوشيدند [8] گويا فاسق آنان را مي نگرم که با زشتي همنشين شده و با آن انس گرفته و آن را موافق طبع خود يافته است [9] آن چنان که به وسيله گناه موي خويش را سفيد کرده و اخلاق و خوي او به رنگ گناه در آمده است [10] سپس همچون سيلي خروشان حمله ور شده و آنچه را که غرق مي کند مهم نمي داند و يا همچون شعله آتشي است که اعتنا ندارد چه چيز را مي سوزاند و [خاکستر مي کند] [11] کجايند آن عقل ها که از چراغهاي هدايت خواستار روشني گردند ؟ و کجايند چشمهائي که به مناره ها و نشانه هاي تقوا دوخته شوند ؟ [12] کجايند آن دلها که به خدا بخشيده شده اند و با يکديگر پيمان اطاعت خدا را بسته اند ؟ [13] [ ولي افراد پست ] بر متاع پست دنيا ازدحام و براي به دست آوردن حرام به يکديگر پهلو مي زنند . پرچم بهشت 000 و دوزخ در ديدگاه آنان برافراشته شده [1] [ اما ] با اين حال روي خود را از بهشت گردانيده و با کردار خود به آتش روي آور شده اند . [2] پروردگارشان آنها را به سوي [ سعادت ] فراخوانده [ ولي ] آنها پشت کرده فرار نموده اند و شيطان آنان را فراخوانده دعوتش را پذيرفته و بسويش شتابان حرکت کرده اند

خطبه شماره 145

و من خطبه له عليه السلام [3] فناء الدنيا[4] ايها الناس ، انما انتم في هذه الدنيا غرض تنتضل فيه المنايا ، [5] مع کل جرعه شرق ، و في کل اکله غصص لا تنالون منها نعمه [6] الا بفراق اخري و لا يعمر معمر منکم يوما من عمره الا بهدم آخر من اجله ، [7] و لا تجدد له زياده في اکله الا بنفاد ما قبلها من رزقه ، [8] و لا يحيا له اثر ، الا مات له اثر ، و لا يتجدد له جديد [9] الا بعد ان يخلق له جديد ، و لا تقوم له نابته الا و تسقط منه محصوده [10] و قد مضت اصول نحن فروعها ، فما بقاء فرع بعد ذهاب اصله [11] ذم البدعه [12] منها : و ما احدثت بدعه الا ترک بها سنه فاتقوا البدع ، و الزموا المهيع [13] ان عوازم الامور افضلها ، و ان محدثاتها شرارها

ترجمه

[3] از خطبه هاي امام ( ع ) که درباره ناپايداري دنيا ايراد فرموده است دنياي فاني [4] اي مردم شما در اين جهان هدف تيرهاي مرگ هستيد [5] همراه هر جرعه اي اندوهي و در هر لقمه اي امکان گلوگير شدني است . به هيچ نعمتي نمي رسيد [6] جز اينکه نعمت ديگري را از دست مي دهيد و روزي از عمر شما نمي گذرد مگر اينکه يک روز به مرگ نزديکتر مي شويد [7] هرکس هر بار غذائي مي خورد از آن روزي که برايش تعيين شده به همان مقدار کاسته مي گردد . [8] و هيچ اثري از او بوجود نمي آيد جز اينکه اثر ديگري از او مي ميرد چيزي براي او تازه نمي شود [9] جز اينکه تازه اي از او کهنه مي گردد . و هيچ چيز براي او نمي رويد مگر اينکه چيزي از او درو مي شود [فرزندي برايش متولد مي شود اما پدري را از دست مي دهد ] [10] اصول و ريشه هاي ما درگذشتند و ما که مانده ايم فروع و شاخه هاي آنهائيم راستي فروع و شاخه چه بقائي بعد از رفتن ريشه دارد ؟[11] نکوهش از بدعتها [12] قسمت ديگري از اين خطبه است هيچ بدعتي ايجاد نمي شود مگر اينکه با آن سنتي متروک مي گردد . بنابراين از بدعت بپرهيزيد و ملازم راه راست و جاده آشکار باشيد [13] امور اصيل پيشين [ و آئين پاک حق ] که صحت و درستي آن مورد ترديد نيست برترين امور است و بدعتها بدترين کارها است

خطبه شماره 146

و من کلام له عليه السلام [1] و قد استشاره عمر بن الخطاب في الشخوص لقتال الفرس بنفسه [2] ان هذاالامر لم يکن نصره و لا خذلانه بکثره و لا بقله [3] و هو دين الله الذي اظهره ، و جنده الذي اعده و امده ، حتي بلغ ما بلغ ، [4] و طلع حيث طلع ، و نحن علي موعد من الله ، و الله منجز وعده ، [5] و ناصر جنده و مکان القيم بالامر مکان النظام من الخرز يجمعه و يضمه : [6] فان انقطع النظام تفرق الخرز و ذهب ، ثم لم يجتمع بحذافيره ابدا [7] و العرب اليوم ، و ان کانوا قليلا ، فهم کثيرون بالاسلام ، [8] عزيزون بالاجتماع فکن قطبا ، و استدر الرحا بالعرب ، [9] و اصلهم دونک نار الحرب ، فانک ان شخصت من هذه الارض [10] انتقضت عليک العرب من اطرافها و اقطارها ، [11] حتي يکون ما تدع وراءک من العورات اهم اليک مما بين يديک [12] ان الاعاجم ان ينظروا اليک غدا يقولوا : هذا اصل العرب ، [13] فاذا اقتطعتموه استرحتم ، فيکون ذلک اشد لکلبهم عليک ، و طمعهم فيک [14] فاما ما ذکرت من مسير القوم الي قتال المسلمين ، [15] فان الله سبحانه هو اکره لمسيرهم منک ، و هو اقدر علي تغيير ما يکره [1] و اما ما ذکرت من عددهم ، فانا لم نکن نقاتل فيما مضي بالکثره ، [2] و انما کنا نقاتل بالنصر و المعونه

ترجمه

[1] از سخنان امام ( ع ) پس از مشورت عمرابن خطاب در اين که شخصا براي جنگ با ايران حرکت کند [ بخاطر حفظ موجوديت اسلام و مسلمين ] به او فرموده است : [2] پيروزي و شکست اين امر [ اسلام ] بستگي به فزوني و کمي جميعت نداشته [3] اين دين خدا است که آن را پيروز ساخت و سپاه او است که آن را آماده و ياري کرد تا به آن جا که بايد برسد رسيد [4] و به هر جا که بايد طلوع کند طلوع نمود از ناحيه خداوند به ما وعده پيروزي داده شده و مي دانيم خداوند به وعده خود جامه عمل خواهد پوشانيد [5] و سپاه خويش را ياري خواهد فرمود . موقعيت زمامدار همچون ريسماني است که مهره ها را در نظام مي کشد و آنها را جمع کرده ارتباط مي بخشد : [6] اگر ريسمان از هم بگسلد مهره ها پراکنده مي شوند و هر کدام بجائي خواهد افتاد و سپس هرگز نتوان همه را جمع آوري نمود [7] و از نو نظام بخشيد . عرب امروز گرچه از نظر تعداد کم اما با پيوستگي به اسلام فراوان [8] و با اتحاد و اجتماع و هماهنگي عزيز و قدرتمند است . بنابراين تو همچون محور آسياب باش و جامعه را بوسيله ي مسلمانان عرب به گردش در آور [9] و با همکاري آنها در نبرد آتش جنگ را براي دشمنان شعله ور ساز زيرا اگر شخصا از اين سرزمين خارج شوي [10] عرب از اطراف و اکناف سر از زير بار فرمانت بيرون خواهد برد [ و آنگاه خواهي يافت ] که [11] آن چه پشت سر گذاشته اي مهمتر از آن است که در پيش روداري . [12] اگر چشم عجمها فردا بر تو افتد خواهند گفت : اين اساس و ريشه عرب است [13] اگر قطعش کنيد راحت مي گرديد و اين فکر آنها را در مبارزه با تو و طمع در نابوديت حريص تر و سرسخت تر خواهد ساخت . [14] و اين که يادآور شدي . آنها به جنگ مسلمانان آمده اند و ناراحت هستي [15] خداوند سبحان بيش از تو اين کار را مکروه مي دارد و او بر تغيير آنچه نمي پسندد تواناتر است 000 [1] و اما يادآوريت در مورد تعداد زياد سربازان دشمن [ بدان ] که ما در گذشته در نبرد روي تعداد تکيه نمي کرديم [2] بلکه به ياري و کمک خداوند دست به مبارزه ميزديم [ و پيروز مي شديم ]

خطبه شماره 147

و من خطبه له عليه السلام [3] الغايه من البعثه [4] فبعث الله محمدا ، صلي الله عليه و آله ، و بالحق ليخرج عباده من عباده الاوثان الي عبادته ، [5] و من طاعه الشيطان الي طاعته ، بقرآن قد بينه و احکمه ، [6] ليعلم العباد ربهم اذ جهلوه ، و ليقروا به بعد اذ جحدوه ، [7] و ليثبتوه بعد اذ انکروه فتجلي لهم سبحانه في کتابه [8] من غير ان يکونوا راوه بما اراهم من قدرته ، و خوفهم من سطوته ، [9] و کيف محق من محق بالمثلات و احتصد من احتصد بالنقمات [10] الزمان المقبل [11] و انه سياتي عليکم من بعدي زمان ليس فيه شي ء اخفي من الحق ، [12] و لا اظهر من الباطل و لااکثرمن الکذب علي الله ورسوله ، [13] و ليس عند اهل ذلک الزمان سلعه ابور من الکتاب اذا تلي حق تلاوته ، [14] و لا انفق منه اذا حرف عن مواضعه ، ولا في البلاد شي ء انکر من المعروف ، [15] و لا اعرف من المنکر فقد نبذ الکتاب حملته ، و تناساه حفظته : [1] فالکتاب يومئذ و اهله طريدان منفيان ، و صاحبان مصطحبان في طريق واحد [2] لا يؤويهما مؤو فالکتاب و اهله في ذلک الزمان في الناس و ليسا فيهم ، [3] و معهم و ليسا معهم لان الضلاله لا توافق الهدي ، [4] و ان اجتمعا فاجتمع القوم علي الفرقه ، و افترقوا علي الجماعه ، [5] کانهم ائمه الکتاب و ليس الکتاب امامهم ، فلم يبق عندهم منه الا اسمه ، [6] و لا يعرفون الا خطه و زبره و من قبل ما مثلوا بالصالحين کل مثله ، [7] و سموا صدقهم علي الله فريه ، و جعلوا في الحسنه عقوبه السيئه [8] و انما هلک من کان قبلکم بطول آمالهم و تغيب آجالهم ، [9] حتي نزل بهم الموعود الذي ترد عنه المعذره ، و ترفع عنه التوبه ، [10] و تحل معه القارعه و النقمه [11] عظه الناس [12] ايها الناس ، انه من استنصح الله وفق ، و من اتخذ قوله دليلا هدي [[ للتي هي اقوم ] ] ، [13] فان جار الله آمن ، و عدوه خائف ، و انه لا ينبغي [14] لمن عرف عظمه الله ان يتعظم ، فان رفعه الذين يعلمون ما عظمته ان يتواضعوا له ، [15] و سلامه الذين يعلمون ما قدرته ان يستسلموا له [16] فلا تنفروا من الحق نفار الصحيح من الاجرب ، و الباري من ذي السقم [17] و اعلموا انکم لن تعرفوا الرشد حتي تعرفوا الذي ترکه ، [1] و لن تاخذوا بميثاق الکتاب حتي تعرفوا الذي نقضه [2] و لن تمسکوا به حتي تعرفوا الذي نبذه فالتمسوا ذلک من عند اهله ، [3] فانهم عيش العلم ، و موت الجهل هم الذين يخبرکم حکمهم عن علمهم [4] و صمتهم عن منطقهم ، و ظاهر هم عن باطنهم ، [5] لا يخالفون الدين و لا يختلفون فيه ، فهو بينهم شاهد صادق ، و صامت ناطق

ترجمه

[3] از خطبه هاي امام ( ع ) هدف از بعثت پيامبر ( ص ) [4] خداوند محمدصلي الله عليه و آله و سلم را به حق مبعوث ساخت تا بندگانش را از پرستش بتها خارج و به عبادت خود دعوت کند [5] و آنها را از زير بار طاعت شيطان آزاد ساخته به اطاعت خود سوق دهد . [ اين دعوت را ] به وسيله قرآني که آن را بيان روشن و استوار گردانيد آغاز نمود [6] تا بندگانيکه خداي را نمي شناختند پروردگار خويش را بشناسند و همانها که وي را انکار مي کردند اقرار به او نمايند [7] و تا وجود او را پس از انکار اثبات کنند . بنابراين خداوند پاک و منزه خود را در کتاب خويش [8] بدون اينکه وي را ببينند به وسيله آياتي از قدرتش ارائه داده آنان را از سطوت خويش برحذر داشته [9] و چگونگي نابودي ملت ها و دورشدنشان وسيله عقوبت ها و کيفرها به آنان ارائه فرموده است . [10] دورنماي آينده [11] [ آگاه باشيد ] به زودي پس از من زماني فراخواهد رسيد که چيزي پنهان تر از حق [12] آشکارتر از باطل فراوان تر از دروغ به خدا و پيامبرش يافت نخواهد شد : [13] نزد مردم آن زمان کالائي کسادتر از قرآن يافت نمي شود اگر آن را درست تلاوت و تفسير کنند [14] و کالائي پر خريدارتر از آن نخواهد بود هرگاه از معني اصلي تحريف گردد [ و طبق دلخواه افراد تفسير شود ] و در شهرها چيزي ناشناخته تر از معروف [ نيکها ] [15] آشناتر از منکر پيدا نخواهد شد . حاملان قرآن آن را کناري افکنده و حافظانش آنرا فراموش مي کنند 000 [1] در آن روز قرآن و پيروان مکتبش هر دو از ميان مردم رانده و تبعيد مي شوند و هر دو همگام و مصاحب يک ديگر و در يک جاده گام مي نهند [2] و کسي پناهشان نمي دهد قرآن و اهلش در آن روز بين مردمند اما ميان آنها نيستند [3] با آنهايند ولي با آنها نيستند چه اينکه گمراهي با هدايت هماهنگ نشود [4] گرچه کنار يکديگر قرار گيرند . مردم در آن روز بر تفرقه و پراکندگي اتحاد کرده و در اتحاد و يگانگي پراکندگي دارند . [5] گويا اين مردم پيشوايان قرآنند و قرآن پيشواي آنان نيست [ در اين هنگام ] جز نامي از قرآن نزدشان باقي نماند [6] و جز خطوط آن چيزي نشناسند از ديرزمان افراد صالح و نيکوکار را کيفر مي کردند [7] صدق و راستي آنان را افترا و دروغ بر خدا مي ناميدند و در برابر اعمال نيک کيفر گناه قرار مي دادند . [8] آنان که پيش از شما بودند در اثر آرزوهاي طولاني و پنهان بودن سرآمد زندگي هلاک شدند [9] تا آنکه مرگشان فرارسيد مرگي که عذرها را رد مي کند و با فرارسيدنش درهاي توبه بسته مي شود [10] و حوادث سخت و مجازاتها با آن فرومي بارد .[11] اندرز به مردم [12] اي مردم هر کس از خداوند درخواست نصيحت کند [ و اطاعت اوامرش را بنمايد ] موفق مي شود و آنکس که قول خداوند را دليل و راهنماي خود قرار دهد به استوارترين راه هدايت يابد . [13] زيرا کسي که به خدا پناه آورد ايمن گردد و دشمن خداوند همواره خائف است . سزاوار نيست [14] آن کس که عظمت خدايرا شناخت خود را بزرگ بشمرد بلکه بزرگي و عظمت آنان که از مقام بزرگ خدا آگاه مي شوند در اين است که در برابرش متواضع [15] و سلامت آنان که از قدرت نامحدود او آگاهند اين است که در برابرش تسليم گردند . [16] بنابراين از حق فرار نکنيد آن گونه که انسان سالم از گر و تندرست از بيمار فرار مي کند [17] آگاه باشيد هيچ گاه راه حق را نخواهيد شناخت مگر اينکه آنها که آن را ترک گفته اند بشناسيد . [1] و هرگز به پيمان قرآن وفادار نخواهيد بود مگر اينکه از کسي که آن پيمان را شکسته است آگاه باشيد [2] و هرگز به آن تمسک نخواهيد جست مگر اينکه به کسي که آن را دور انداخته پي ببريد . و [اين آگاهيها ] از اهلش بخواهيد [3] زيرا آنها زندگي علم و مرگ جهلند آنهايند که حکمشان شما را از علمشان [4] سکوتشان شما را از منطقشان و ظاهرشان از باطنشان آگاهي مي دهد . [5] اينان نه با دين مخالفت مي کنند و نه در آن اختلاف دارند بنابراين دين در ميان آنان گواهي است صادق و ساکتي است سخنگو

خطبه شماره 148

و من کلام له عليه السلام [6] في ذکر اهل البصره [7] کل واحد منهما يرجو الامر له ، و يعطفه عليه دون صاحبه ، [8] لا يمتان الي الله بحبل ، و لا يمدان اليه بسبب [9] کل واحد منهما حامل ضب لصاحبه و عما قليل يکشف قناعه به [10] و الله لئن اصابوا الذي يريدون لينتزعن هذا نفس هذا ، و لياتين هذا علي هذا [11] قد قامت الفئه الباغيه ، فاين المحتسبون فقد سنت لهم السنن ، [12] وقدم لهم الخبر و لکل ضله عله ، و لکل ناکث شبهه [13] و الله لا اکون کمستمع اللدم ، يسمع الناعي ، و يحضر الباکي ، ثم لا يعتبر

ترجمه

[6] از سخنان امام ( ع ) که در مورد اهل بصره و طلحه و زبير فرموده .[7] هرکدام از آن دو [ طلحه و زبير ] اميد دارد که زمامداري و حکومت به دست او افتد و آن را به سوي خود مي کشد نه بسوي رفيقش [8] آنها نه به رشته اي از رشته هاي محکم الهي چنگ زده اند و نه بوسيله اي به او نزديک شده اند [9] هر کدام بار کينه رفيق خويش را بدوش مي کشد و بزودي پرده از روي آن برداشته مي شود . [10] به خدا سوگند اگر به آنچه مي خواهند برسند اين يکي جان ديگري را مي گيرد و آن يکي اين را از ميان مي برد [11] گروهي طغيانگر و فتنه انگيز بپا خواسته اند پس آنها که حقايق را به خاطر خدا آشکار مي سازند کجايند ؟ در حاليکه سنت پيامبر برايشان بيان شده [12] و اخبار [امروز] را قبلا به آنان گفته اند . براي هر گمراهي علت و سببي است و براي عهدشکني بهانه اي [13] بخدا سوگند من همچون کسي نخواهم بود که صداي بر سر و سينه کوبيدن و نداي مخبر مرگ را بشنود و چشمهاي گريان را به بيند اما عبرت نگيرد

خطبه شماره 149

و من کلام له عليه السلام [1] قبل موته [2] ايها الناس ، کل امري ء لاق ما يفر منه في فراره الاجل مساق النفس [3] و الهرب منه موافاته کم اطردت الايام ابحثها عن مکنون هذا الامر [4] فابي الله الا اخفاءه هيهات علم مخزون [5] اما وصيتي : فالله لا تشکروا به شيئا ، و محمد صلي عليه و آله ، [6] فلا تضيعوا سنته اقيموا هذين العمودين ، و اوقدوا هذين المصباحين ، [7] و خلاکم ذم ما لم تشردوا حمل کل امري ء منکم مجهوده ، [8] و خفف عن الجهله رب رحيم ، و دين قويم ، و امام عليم انا بالامس صاحبکم ، [9] و انا اليوم عبره لکم ، و غدا مفارقکم غفر الله لي ولکم [10] ان تثبت الوطاه في هذه المزله فذاک ، [11] و ان تدحض القدم فانا کنا في افياء اغصان ، و مهاب رياح ، و تحت ظل غمام ، [12] اضمحل في الجو متلفقها ، و عفا في الارض مخطها [13] و انما کنت جارا جاورکم بدني اياما ، وستعقبون مني جثه خلاء : ساکنه [14] بعد حراک ، و صامته بعد نطق ليعظکم هدوي ، [15] و خفوت اطراقي ، و سکون اطرافي ، فانه اوعظ للمعتبرين من المنطق البليغ [1] و القول المسموع و داعي لکم و داع امري ء مرصد للتلاقي [2] غدا ترون ايامي ، و يکشف لکم عن سرائري ، [3] و تعرفونني بعد خلو مکاني وقيام غيري مقامي

ترجمه

[1] از سخنان امام ( ع ) که قبل از مرگ خويش فرموده [2] اي مردم هر کس از آنچه فرار مي کند [ مرگ ] در همان حال فرار آن را ملاقات خواهد کرد اجل سرآمد زندگي و پايان حيات [3] و فرار از آن رسيدن به آن خواهد بود چه روزهائي که من به بحث و کنجکاوي از اسرار و حقيقت اين امر [اجل ] پرداختم [4] ولي خداوند جز اخفاي آن را نخواست . هيهات علمي است پنهان و مربوط به عالم غيب [5] اما وصيت من اين است که : هيچ چيز را شريک خدا قرار ندهيد [ و جز خدا را نپرستيد ] و درباره محمد ( ص ) اين است که [6] سنت و شريعت او را ضايع مگردانيد اين دو ستون محکم را بر پا داريد و اين دو چراغ پرفروغ را فروزان نگهداريد [7] و مادام که از حق منحرف نگشته ايد هيچ نقش و مذمتي نخواهيد داشت براي هر کس به اندازه توانائيش وظيفه ئي تعيين [8] و به افراد جاهل و نادان تخفيف داده شده است پروردگاري رحيم ديني استوار و امام و پيشوائي آگاه داريد . من ديروز رهبر و همراه شما بودم [9] امروز مايه عبرت شمايم و فردا از شما جدا خواهم شد خداوند من و شما را مشمول رحمت خويش گرداند .[10] اگر من از اين ضربت در اين لغزشگاه [ دنيا ] نجات يابم [ شما به مقصود خود رسيد ه ايد ] [11] و اگر گامها بلغزد و از اين جهان رخت بربندم ما نيز [مانند ديگران ] در سايه شاخه ها و مسير وزش بادها و زير سايه ابرهاي متراکم آسمان [12] که پراکنده شدند و آثارشان در روي زمين محو شد خواهيم بود [13] من از همسايگان شما بودم که چند روزي در کنار شما زيستم و به زودي از من جسدي بي روح و ساکن [14] پس از آن همه حرکات و خاموش پس از آن همه گفتار بازخواهدماند [ هم اکنون ] بايد سکوت من [15] بي حرکتي دست و پا و چشمها و اندامم موجب پند و اندرز و موعظه شما گردد زيرا اين حالت براي کساني که بخواهند عبرت گيرند از هر منطق رسا 000 [1] و گفتار موثر عبرت انگيزتر است . وداع و خداحافظي من با شما وداع و خداحافظي کسي است که آماده ملاقات پروردگار است [2] فردا ارزش ايام زندگي مرا به خوبي خواهيد دانست و مکنونات خاطر و ناراحتي درونيم برايتان آشکار خواهد شد [3] و پس از آنکه جاي مرا خالي ديديد و ديگري بجاي من نشست کاملا مرا خواهيد شناخت.